10.3 Chemische vertering Samenvatting · havo 5
Bij chemische vertering splitsen enzymen grote moleculen in kleinere producten. Water, mineralen, vitaminen en monosachariden hoeven niet eerst te worden gesplitst. De werking van enzymen hangt af van de temperatuur en de pH.
Mond en maag
In de mond breekt amylase uit speeksel zetmeel gedeeltelijk af tot onder meer maltose. In de zure maag verliest speekselamylase zijn werking. Gastrine stimuleert de afgifte van maagsap. Zuur zet het inactieve pepsinogeen om in pepsine. Pepsine splitst eiwitten in kortere ketens en activeert meer pepsinogeen. Dat is positieve terugkoppeling.
Twaalfvingerige darm
Zure voedselbrij remt tijdelijk de maaglediging en stimuleert de afgifte van secretine. Daardoor geeft de alvleesklier waterstofcarbonaat af, dat het zuur neutraliseert. De pH stijgt, waardoor enzymen uit alvleessap beter werken. Cholecystokinine bevordert de afgifte van gal en alvleesklierenzymen.
Trypsinogeen wordt geactiveerd tot trypsine, dat eiwitketens verder splitst. Amylase werkt verder op zetmeel. Nucleasen in het alvleessap breken DNA en RNA af tot kleinere bestanddelen. Lipase splitst triglyceriden vooral in vetzuren en monoglyceriden. Gal vergroot het oppervlak waarop lipase kan werken.
Voltooiing in de dunne darm
Enzymen aan de darmwand splitsen disachariden tot monosachariden. Maltase maakt uit maltose twee glucosemoleculen. Lactase splitst lactose. Peptidasen breken korte aminozuurketens verder af. De gevormde suikers en aminozuren kunnen door het darmepitheel worden opgenomen.
Woordenlijst
- Enzym voor eiwitvertering: Enzym dat eiwitketens of kortere peptideketens splitst. Bij de volledige eiwitvertering komen aminozuren vrij.
- Enzym voor koolhydraatvertering: Enzym dat bepaalde koolhydraten splitst. Zo breekt amylase zetmeel af en splitst lactase de melksuiker lactose.
- Enzym voor vetvertering: Enzym dat vetten splitst. Bij de vertering van triglyceriden ontstaan vooral vrije vetzuren en monoglyceriden.
- Pro-enzym: Inactieve voorloper van een enzym die eerst moet worden geactiveerd. In de maag wordt pepsinogeen bijvoorbeeld omgezet in pepsine.
- Speekselklier: Klier die speeksel afgeeft in de mond. Daarin zit onder meer amylase, dat de afbraak van zetmeel op gang brengt.