10.2 Het verteringsstelsel Samenvatting · havo 5
Bij mechanische vertering wordt voedsel verkleind en gemengd. Daardoor kunnen enzymen beter bij het voedsel. Bij chemische vertering splitsen enzymen voedingsmoleculen tot kleinere verteringsproducten, die door de darmwand kunnen worden opgenomen.
Van mond tot dunne darm
Je kauwt voedsel fijn en mengt het met speeksel. Bij het slikken wordt de luchtweg tijdelijk afgesloten en gaat de voedselbrok de slokdarm in. Kring- en lengtespieren in het darmkanaal trekken gecoördineerd samen. Die peristaltiek verplaatst en mengt de voedselbrij.
De maag slaat het voedsel tijdelijk op en mengt het met maagsap. Zoutzuur zorgt voor een zuur milieu en doodt veel meegekomen micro-organismen. Slijm beschermt de maagwand. De maagportier laat steeds een kleine hoeveelheid voedselbrij door naar de twaalfvingerige darm.
Gal en verteringssappen
De lever maakt gal. Dat wordt opgeslagen in de galblaas en afgegeven aan de twaalfvingerige darm. Galzouten verdelen grote vetdruppels in kleine druppels. Dit heet emulgeren. Het totale oppervlak wordt groter, waardoor vetverterende enzymen sneller kunnen werken. Bij emulgeren blijven de vetmoleculen zelf intact. Bij chemische vertering worden ze wel gesplitst. De alvleesklier en de dunne darm leveren verteringsenzymen.
Vertering bij andere organismen
Een amoebe verteert voedsel in blaasjes in de cel. Dat heet intracellulaire vertering. Bij een poliep begint de vertering buiten de cellen in een holte met één opening. Een darmkanaal met mond én anus maakt eenrichtingsverkeer mogelijk. Verschillende delen kunnen zich daardoor specialiseren in vertering of opname.
Woordenlijst
- Alvleesklier: Klier die alvleessap met verteringsenzymen en bicarbonaat afgeeft aan de twaalfvingerige darm. De alvleesklier geeft ook hormonen af aan het bloed.
- Chemische vertering: Het splitsen van grote voedingsmoleculen door enzymen, zodat kleinere, opneembare moleculen ontstaan.
- Darmperistaltiek: Gecoördineerde samentrekkingen van kring- en lengtespieren in het darmkanaal. Ze verplaatsen en mengen de voedselbrij.
- Emulgeren: Grote vetdruppels verdelen in veel kleine druppeltjes. Daardoor neemt het totale oppervlak toe zonder dat vetmoleculen worden gesplitst.
- Gal: Vloeistof uit de lever met onder meer galzouten, die grote vetdruppels verdelen in kleine druppeltjes. Zo kunnen vetverterende enzymen op een groter oppervlak werken.
- Galblaas: Blaasje onder de lever dat gal opslaat en afgeeft aan de twaalfvingerige darm.
- Kringspieren: Spieren die als een ring om het darmkanaal liggen. Bij samentrekking maken ze de doorgang nauwer.
- Lengtespieren: Spieren die in de lengterichting van de darm lopen. Als ze samentrekken, wordt dat deel van de darm korter.
- Lever: Orgaan dat stoffen in het bloed verwerkt en opslaat, schadelijke stoffen omzet en gal maakt voor de vetvertering.
- Maag: Gespierd orgaan dat voedsel tijdelijk bewaart en met maagsap mengt. In de maag begint de chemische vertering van eiwitten.
- Mechanische vertering: Het verkleinen en mengen van voedsel door bijvoorbeeld kauwen en kneden. De voedingsmoleculen zelf blijven daarbij intact.
- Slokdarm: Gespierde buis die voedsel door peristaltiek van de keelholte naar de maag vervoert.
- Twaalfvingerige darm: Eerste deel van de dunne darm. Hier komen gal en alvleessap bij de voedselbrij uit de maag.
- Verteringsproducten: Kleine moleculen die bij de vertering vrijkomen en door de darmwand kunnen worden opgenomen, zoals glucose en aminozuren.
- Verteringssappen: Vloeistoffen die verteringsorganen afgeven aan de voedselbrij. Veel daarvan bevatten enzymen; gal helpt bij de vetvertering door vetdruppels te verdelen.