9.2 DNA-replicatie Samenvatting · havo 5
In de S-fase van de interfase verdubbelt een cel haar DNA. Zo kan ze bij de volgende deling aan beide dochtercellen een volledige set chromosomen meegeven.
Van één DNA-molecuul naar twee
Bij DNA-replicatie gaan de twee DNA-strengen uit elkaar. Elke oude streng dient als voorbeeld voor een nieuwe streng. DNA-polymerase koppelt vrije nucleotiden aan de groeiende streng volgens de vaste basenparing. Tegenover A komt T en tegenover G komt C, en omgekeerd.
Zo ontstaan bij foutloze replicatie twee identieke DNA-moleculen, elk met één oude en één nieuwe streng. Het aantal chromosomen is dan nog gelijk. Elk verdubbeld chromosoom bestaat nu uit twee verbonden zusterchromatiden, die elk een volledige DNA-kopie bevatten.
Verdeling bij de mitose
Tijdens de M-fase worden de zusterchromatiden bij de mitose van elkaar gescheiden. Na de celdeling heeft elke dochtercel hetzelfde aantal chromosomen en normaal gesproken dezelfde erfelijke informatie als de moedercel vóór replicatie.
Telomeren beschermen de uiteinden
Telomeren bestaan uit herhaalde DNA-sequenties en beschermende eiwitten aan de uiteinden van lineaire chromosomen. Bij DNA-replicatie zijn de uiteinden lastig volledig te kopiëren. Daardoor worden telomeren in veel lichaamscellen bij opeenvolgende delingen korter. Ze kunnen zo kort worden dat een cel stopt met delen. In onder meer stamcellen kan het enzym telomerase telomeren verlengen.
Woordenlijst
- DNA-polymerase: Enzym dat vrije nucleotiden aan een groeiende DNA-streng koppelt. De volgorde wordt bepaald door de basen in de voorbeeldstreng.
- DNA-replicatie: Het maken van een kopie van DNA. Elke oude streng dient als voorbeeld voor een nieuwe, complementaire streng.
- M-fase: Periode van de celcyclus waarin de gekopieerde chromosomen over twee celkernen worden verdeeld en de cel zich splitst.
- S-fase: Periode in de celcyclus waarin de cel haar DNA verdubbelt, zodat elk chromosoom daarna uit twee zusterchromatiden bestaat.
- Telomeer: Beschermend uiteinde van een lineair chromosoom, met herhaalde DNA-sequenties en bijbehorende eiwitten.
- Vrije DNA-nucleotiden: Losse bouwstenen die een cel kan inbouwen in een nieuwe DNA-streng.