8.4 Voortgezette assimilatie Samenvatting · havo 5
Bij voortgezette assimilatie gebruiken cellen glucose en andere bouwstenen om nieuwe organische stoffen te maken. ATP levert energie voor deze opbouw. Glucose is dus zowel grondstof voor de opbouw als brandstof voor de ATP-productie.
Koolhydraten
Monosachariden zijn enkelvoudige suikers, zoals glucose en fructose. Twee gekoppelde monosachariden vormen een disacharide. Zo bestaat maltose uit twee glucose-eenheden. Lange ketens van suikereenheden heten polysachariden.
- Zetmeel is de opslagvorm van glucose bij planten.
- Glycogeen is sterk vertakt en slaat glucose op in onder meer lever- en spiercellen.
- Cellulose vormt stevige vezels in de celwand van planten.
Eiwitten
Eiwitten zijn opgebouwd uit aminozuren. Elk aminozuur heeft een aminogroep en een carboxygroep. De restgroep verschilt per aminozuur. Planten maken aminozuren uit onder meer glucose en stikstofhoudende ionen zoals nitraat. Dieren moeten essentiële aminozuren met voedsel opnemen.
- De primaire structuur is de volgorde van de aminozuren.
- De secundaire structuur is de plaatselijke vouwing, bijvoorbeeld een spiraal of plaat.
- De tertiaire structuur is de ruimtelijke vorm van één hele keten.
- De quaternaire structuur beschrijft hoe meerdere ketens samen één eiwit vormen.
De uiteindelijke vorm bepaalt mede welke functie het eiwit kan uitvoeren.
Vetten en celmembranen
Een triglyceride bestaat uit glycerol en drie vetzuren. Triglyceriden dienen als energiereserve. Opgeslagen vet helpt ook bij warmte-isolatie. Een fosfolipide heeft een waterminnende kop en twee waterafstotende staarten. In een membraan wijzen de koppen naar het water en liggen de staarten naar elkaar toe. Zo ontstaat een dubbele laag.
Opslag en vervoer in planten
Bladcellen slaan een deel van de glucose tijdelijk op als zetmeel. Dat heeft minder invloed op de osmotische waarde dan wanneer alle glucose opgelost zou blijven. De plant kan het zetmeel later omzetten in sacharose en die suiker via vaten vervoeren. In bijvoorbeeld wortels, knollen of zaden worden stoffen gebruikt voor groei of opgeslagen als reserve.
Woordenlijst
- Aminozuur: Bouwsteen van eiwitten met een aminogroep en een carboxygroep. De restgroep bepaalt om welk aminozuur het gaat.
- Cellulose: Polysacharide waarvan de lange glucoseketens samen stevige vezels vormen. Deze vezels geven plantencelwanden stevigheid.
- Disacharide: Suiker die uit twee aan elkaar gebonden monosachariden bestaat. Voorbeelden zijn maltose, lactose en sacharose.
- Eiwitten: Moleculen die uit één of meer gevouwen aminozuurketens bestaan. Hun vorm hangt samen met hun functie, bijvoorbeeld als enzym.
- Fosfolipiden: Belangrijke membraanlipiden met een hydrofiele kop die fosfaat bevat en twee hydrofobe vetzuurstaarten. In water kunnen ze een dubbele laag vormen.
- Glycerol: Molecuul met drie koolstofatomen en drie OH-groepen. Aan die groepen kunnen vetzuren binden.
- Glycogeen: Sterk vertakt polysacharide waarin dieren glucose opslaan, onder meer in lever- en spiercellen.
- Koolhydraten (sachariden): Groep stoffen waartoe suikers en polysachariden behoren. Organismen gebruiken ze onder meer als brandstof, bouwstof of energievoorraad.
- Monosachariden: Suikers die uit één suikereenheid bestaan, zoals glucose, fructose en galactose.
- Polysachariden: Grote koolhydraten die uit veel gekoppelde monosachariden bestaan. Voorbeelden zijn zetmeel, glycogeen en cellulose.
- Primaire structuur: De volgorde van de aminozuren in een eiwitketen.
- Quaternaire structuur: De manier waarop meerdere gevouwen eiwitketens samen één functioneel eiwit vormen, zoals bij hemoglobine.
- Reservestof: Stof die een organisme opslaat om die later te gebruiken, bijvoorbeeld zetmeel in een aardappelknol of glycogeen in spiercellen.
- Secundaire structuur: Plaatselijke vouwing van een eiwitketen, bijvoorbeeld tot een spiraal of een plaatstructuur. Waterstofbruggen tussen delen van de keten houden die vorm in stand.
- Tertiaire structuur: De volledige ruimtelijke vorm van één eiwitketen, bepaald door de wisselwerking tussen delen van die keten.
- Vetten: Stoffen die slecht in water oplossen en veel chemische energie kunnen opslaan. Veel vetten zijn triglyceriden, met drie vetzuren aan één glycerolmolecuul.
- Vetzuren: Moleculen met een lange koolwaterstofketen en aan het uiteinde een carboxygroep (COOH). Ze zijn onder meer bouwstenen van vetten.
- Zetmeel: Polysacharide waarin planten glucose opslaan. Het bestaat uit lange ketens van glucose-eenheden, die vertakt kunnen zijn.