7.2 Populaties Samenvatting · havo 4
Organismen beïnvloeden elkaar door concurrentie en coöperatie. Deze relaties hebben gevolgen voor overleving, voortplanting en de omvang van populaties.
Concurrentie en selectie
Concurrentie ontstaat als organismen dezelfde beperkte hulpbronnen gebruiken, zoals voedsel, ruimte, licht of partners. Ze kan optreden tussen soorten en binnen één populatie. Soortgenoten hebben vaak vergelijkbare behoeften en kunnen daardoor sterk concurreren.
Verschillen in erfelijke eigenschappen beïnvloeden het voortplantingssucces. Bij sterke selectiedruk kunnen gunstige allelen vaker voorkomen. Een grote genetische variatie vergroot bij veranderende omstandigheden de kans dat sommige individuen geschikte eigenschappen bezitten.
Samenwerking en symbiose
Bij coöperatie werken organismen samen, bijvoorbeeld bij voedsel verzamelen of het bewaken van jongen. Symbiose is het langdurig samenleven van individuen van verschillende soorten:
- Mutualisme: beide soorten hebben voordeel. Bij korstmossen levert de fotosynthetiserende partner organische stoffen; de schimmel helpt water en mineralen beschikbaar houden.
- Commensalisme: één soort heeft voordeel, terwijl de andere geen duidelijk voordeel of nadeel ondervindt.
- Parasitisme: de parasiet profiteert en de gastheer ondervindt nadeel. Luizen en lintwormen zijn voorbeelden van parasieten.
Populatiegrootte en dichtheid
De populatiegrootte is het totale aantal individuen van een soort in een gebied. De populatiedichtheid is het gemiddelde aantal per oppervlakte- of volume-eenheid. Veranderingen door de tijd heten populatiedynamiek.
Geboorte en immigratie vergroten een populatie; sterfte en emigratie verkleinen haar. Immigratie en emigratie zijn vormen van migratie, de verplaatsing tussen gebieden of populaties.
Bij een grotere dichtheid kunnen voedselconcurrentie, predatie, parasitisme en ziekten sterker worden. Daardoor wordt verdere groei afgeremd. Bij een lagere dichtheid kan de invloed daarvan afnemen. Deze negatieve terugkoppeling kan de populatie binnen grenzen houden. Bij een biologisch evenwicht blijven populaties schommelen en is de levensgemeenschap over langere tijd betrekkelijk stabiel.
Draagkracht en exoten
De draagkracht is de populatiegrootte die een gebied voor een soort langdurig kan onderhouden. Bij gunstige omstandigheden kan een populatie eerst exponentieel groeien. Naarmate hulpbronnen schaarser worden, neemt de groei af.
Bij overschrijding van de draagkracht kan de populatie terugvallen. Als de hulpbronnen herstellen, kan een evenwicht rond de oorspronkelijke draagkracht ontstaan. Wordt de omgeving blijvend aangetast, bijvoorbeeld door overmatige vraat, dan kan de draagkracht dalen of de populatie instorten.
Een exoot is door menselijk handelen terechtgekomen buiten zijn oorspronkelijke verspreidingsgebied. Sommige exoten verspreiden zich sterk en kunnen inheemse soorten verdringen. Daardoor kunnen voedselrelaties en populatiegroottes veranderen.
Woordenlijst
- Biologisch evenwicht: Een situatie waarin populaties door onderlinge relaties en omgevingsfactoren rond een bepaalde waarde schommelen. Het betekent niet dat aantallen precies gelijk blijven.
- Commensalisme: Een relatie tussen soorten waarbij één partner voordeel heeft en de andere geen duidelijk voordeel of nadeel ondervindt.
- Concurrentie: Wedijver om iets waarvan niet genoeg beschikbaar is, zoals voedsel, licht, ruimte of partners. Dit kan binnen en tussen soorten voorkomen.
- Coöperatie: Samenwerking waarbij individuen voordeel hebben, bijvoorbeeld wanneer dieren samen jagen of elkaar waarschuwen voor gevaar.
- Draagkracht: De populatiegrootte die een leefgebied onder de heersende omstandigheden op langere termijn kan ondersteunen. Ze hangt onder andere af van voedsel, ruimte en water.
- Emigratie: Het wegtrekken van individuen uit een populatie of gebied. Daardoor kan de populatie kleiner worden.
- Exoot: Een soort die door menselijk handelen buiten haar natuurlijke verspreidingsgebied terechtkomt. Sommige exoten verspreiden zich daar sterk en worden invasief.
- Geboorte: Het ontstaan van nieuwe individuen binnen een populatie door voortplanting. Dit zorgt voor toename van de populatiegrootte.
- Immigratie: Het binnenkomen van individuen in een populatie of gebied. Daardoor kan de populatie groter worden.
- Migratie: Verplaatsing van individuen tussen gebieden. Voor een populatie kan dit betekenen dat individuen vertrekken of erbij komen.
- Mutualisme: Een relatie tussen soorten waarvan beide partners voordeel hebben, zoals een schimmel en een alg in een korstmos.
- Parasiet: Een organisme dat op of in een gastheer leeft en daar voordeel uit haalt ten koste van die gastheer.
- Parasitisme: Een relatie waarbij een organisme leeft ten koste van een organisme van een andere soort. De parasiet profiteert en de gastheer ondervindt nadeel.
- Populatiedynamiek: De verandering van een populatie in de tijd door geboorten, sterfte, immigratie en emigratie.
- Sterfte: Het wegvallen van individuen uit een populatie doordat ze doodgaan. Dit verlaagt de populatiegrootte.
- Symbiose: Een nauwe, langdurige relatie tussen organismen van verschillende soorten. De gevolgen voor de partners bepalen welke vorm van symbiose het is.