5.1 Homeostase en regelkringen Samenvatting · havo 4
Homeostase houdt de omstandigheden in het inwendige milieu binnen grenzen. Factoren zoals lichaamstemperatuur en glucoseconcentratie schommelen rond een normwaarde. Dit heet een dynamisch evenwicht: de waarden zijn niet exact constant, maar veranderen niet onbeperkt. Zo houdt een organisme zichzelf in stand door zelfregulatie.
Regelkringen en terugkoppeling
Een regelkring meet een factor en stuurt processen bij. Bij negatieve terugkoppeling wordt een verandering tegengewerkt. Daalt bijvoorbeeld de kamertemperatuur onder de ingestelde waarde, dan schakelt de thermostaat de verwarming in. Zodra de temperatuur voldoende stijgt, stopt het verwarmen.
Bij positieve terugkoppeling versterkt het resultaat juist het proces dat dit resultaat veroorzaakt. Negatieve terugkoppeling houdt een factor rond de normwaarde; positieve terugkoppeling versterkt de verandering.
Inwendig en uitwendig milieu
Het inwendige milieu bestaat uit bloedplasma en weefselvloeistof, de vloeistof tussen weefselcellen. De meeste cellen hebben geen rechtstreeks contact met de buitenwereld. Tussen het inwendige en uitwendige milieu ligt minstens één cellaag. Ook de inhoud van darmen, longen en blaas hoort bij het uitwendige milieu. Homeostatische regelkringen bewaken de omstandigheden rondom de cellen.
Woordenlijst
- Dynamisch evenwicht: Een toestand waarin processen blijven doorgaan terwijl de uitkomst ongeveer stabiel blijft. Een gereguleerde waarde kan daarbij rond een norm schommelen.
- Glucoseconcentratie: De hoeveelheid glucose per volume vloeistof, bijvoorbeeld in het bloed. Het lichaam regelt deze onder meer met insuline en glucagon.
- Homeostase: Het binnen grenzen houden van omstandigheden in het inwendige milieu. Regelkringen sturen bijvoorbeeld de temperatuur of glucoseconcentratie bij.
- Inwendig milieu: Het vocht buiten je lichaamscellen dat hun directe omgeving vormt, waaronder bloedplasma en weefselvloeistof. De samenstelling wordt zo stabiel mogelijk gehouden.
- Negatieve terugkoppeling: De reactie van een regelkring werkt de oorspronkelijke afwijking tegen. Zo daalt een te hoog bloedglucosegehalte onder invloed van insuline.
- Normwaarde: De waarde of het bereik waar een regelkring een lichaamsfactor rond probeert te houden.
- Positieve terugkoppeling: De uitkomst van een proces stimuleert datzelfde proces. Bij de bevalling kunnen weeën via oxytocine bijvoorbeeld sterkere weeën uitlokken.
- Regelkring: Een systeem dat een verandering waarneemt, de informatie verwerkt en een reactie op gang brengt. De reactie beïnvloedt vervolgens wat gemeten wordt.
- Uitwendig milieu: De omgeving buiten de beschermende grens van huid en slijmvliezen. Ook de inhoud van het darmkanaal en de lucht in de longen horen hierbij.
- Weefselvloeistof: Het vocht tussen lichaamscellen. Via dit vocht wisselen cellen voedingsstoffen, zuurstof en afvalstoffen uit met het bloed.
- Zelfregulatie: Het vermogen van een organisme om processen in het eigen lichaam bij te sturen, bijvoorbeeld met zenuwsignalen en hormonen.
- Zuurstofconcentratie: De hoeveelheid zuurstof per volume. In bloed bepaalt ook hoeveel zuurstof aan hemoglobine gebonden is hoeveel zuurstof kan worden vervoerd.