2.4 Zwanger Samenvatting · havo 4
Na de bevruchting begint de zygote zich in de eileider te delen. Bij deze klievingsdelingen groeien de cellen tussendoor niet: het klompje blijft even groot en de cellen worden kleiner. Na enkele dagen bereikt het de baarmoeder en nestelt het zich in het baarmoederslijmvlies.
Hormonen houden de zwangerschap in stand
Cellen waaruit de placenta ontstaat, maken al vroeg HCG (humaan choriongonadotrofine). Dit houdt het gele lichaam in stand, dat progesteron blijft produceren. Daardoor blijft het baarmoederslijmvlies behouden en blijft menstruatie uit.
Progesteron remt ook FSH en LH, zodat geen nieuwe follikels rijpen en geen ovulatie optreedt. Het stimuleert de ontwikkeling van melkklieren. In het eerste trimester neemt de placenta de productie van progesteron geleidelijk over van het gele lichaam.
Embryo, placenta en foetus
In de eerste acht weken na de bevruchting heet het ongeboren kind een embryo. Tijdens de embryonale ontwikkeling worden weefsels en organen aangelegd. Daarna spreken we van een foetus en staat vooral groei centraal.
De navelstreng verbindt het kind met de placenta. Daar wisselen moederlijk en kinderlijk bloed stoffen uit via diffusie en actief transport, terwijl de bloedstromen gescheiden blijven:
- Zuurstof en voedingsstoffen gaan van de moeder naar het kind.
- Koolstofdioxide en andere afvalstoffen gaan van het kind naar de moeder.
- Ook sommige antistoffen, ziekteverwekkers en schadelijke stoffen kunnen passeren. De placenta houdt bijvoorbeeld alcohol en nicotine niet tegen.
Vruchtvliezen omsluiten het kind en het vruchtwater. Het vruchtwater beschermt tegen schokken en uitdroging, maakt bewegen mogelijk en helpt de temperatuur stabiel te houden.
De geboorte
Voor de geboorte kan het hoofdje in de bekkenholte zakken: de indaling. Weeën zijn samentrekkingen van de baarmoederwand. De bevalling verloopt in drie fasen:
- Ontsluiting: baarmoederhals en baarmoedermond worden wijder. Vaak breken de vruchtvliezen. Bij ongeveer tien centimeter is de ontsluiting volledig.
- Uitdrijving: weeën en persen duwen de baby naar buiten. Daarna wordt de navelstreng afgeklemd en doorgeknipt.
- Nageboorte: placenta, vruchtvliezen en het restant van de navelstreng worden uitgedreven.
Stamcellen en specialisatie
Stamcellen zijn nog niet volledig gespecialiseerd. Embryonale stamcellen kunnen veel verschillende celtypen vormen. Volwassen stamcellen hebben beperktere mogelijkheden: stamcellen in beenmerg vormen bijvoorbeeld verschillende bloedcellen.
Bij celdifferentiatie krijgen cellen een eigen vorm en functie. Zo ontstaan uit de delende cellen verschillende weefsels en organen. Onderzoekers bestuderen hoe stamcellen beschadigde cellen of weefsels kunnen vervangen.
Woordenlijst
- Celdifferentiatie: Het proces waarbij cellen verschillende eigenschappen en functies krijgen doordat ze andere genen gebruiken. Zo kunnen bijvoorbeeld spiercellen en zenuwcellen ontstaan.
- Embryo: Het zich ontwikkelende organisme in de eerste fase na bevruchting. Bij de mens wordt deze term gebruikt tot ongeveer acht weken na de bevruchting.
- Embryonale ontwikkeling: De vroege ontwikkeling na de bevruchting. Door deling, verplaatsing en specialisatie van cellen ontstaan de eerste weefsels en organen.
- Foetus: Het ongeboren kind vanaf het begin van de negende week na bevruchting tot de geboorte. De aangelegde organen groeien en rijpen verder.
- HCG (humaan choriongonadotrofine): Een hormoon dat vroeg in de zwangerschap wordt gemaakt door weefsel waaruit de placenta ontstaat. Het houdt het gele lichaam actief en is meetbaar met een zwangerschapstest.
- Klievingsdelingen: De eerste celdelingen na de bevruchting. De hoeveelheid cellen neemt toe terwijl het geheel aanvankelijk nauwelijks groter wordt.
- Navelstreng: De verbinding tussen de foetus en de placenta. De bloedvaten erin vervoeren stoffen van en naar de foetus.
- Placenta: Een tijdelijk orgaan voor uitwisseling tussen de zwangere en het ongeboren kind. Zuurstof en voedingsstoffen gaan naar het kind en afvalstoffen gaan de andere kant op, terwijl beide bloedstromen gescheiden blijven.
- Stamcellen: Cellen die zich kunnen blijven vernieuwen door deling en waaruit gespecialiseerde cellen kunnen ontstaan. Ze helpen bij groei en herstel van weefsels.