2.6 Soa’s en geboorteregeling Samenvatting · havo 4

Een soa (seksueel overdraagbare aandoening) is een infectie die via seksueel contact kan worden overgedragen. Vaak is een bacterie of virus de oorzaak. Anticonceptie voorkomt zwangerschap, maar niet elk anticonceptiemiddel beschermt tegen soa’s. Dat onderscheid is belangrijk bij veilig vrijen.

Overdracht en bescherming

Ziekteverwekkers kunnen worden overgedragen via sperma, bloed, vaginaal vocht en contact tussen huid of slijmvliezen. Sommige infecties kunnen ook via besmette naalden of van moeder op kind worden overgedragen. Een soa kan aanwezig zijn zonder merkbare klachten.

Een condoom verkleint de kans op veel soa’s. Bij orale seks kan ook een beflapje worden gebruikt. Glijmiddel op oliebasis kan latexcondooms aantasten. Bescherming vraagt daarnaast om duidelijke afspraken, juist gebruik van hulpmiddelen en zo nodig testen.

Een soatest kan een infectie aantonen; welke test nodig is en wanneer die betrouwbaar is, hangt af van de infectie. Bij een vastgestelde soa moeten ook sekspartners worden geïnformeerd, zodat zij zich kunnen laten onderzoeken en behandelen.

Voorbeelden van soa’s

• Chlamydia en gonorroe zijn bacteriële infecties die vaak weinig klachten geven. Onbehandeld kunnen ze ontstekingen en verminderde vruchtbaarheid veroorzaken. Ze worden met antibiotica behandeld.
• Syfilis is ook bacterieel. Vroege verschijnselen kunnen verdwijnen terwijl de infectie blijft bestaan. Zonder behandeling kan ernstige orgaanschade ontstaan.
• Herpes genitalis veroorzaakt terugkerende blaasjes of zweertjes. Het virus blijft in het lichaam; medicijnen kunnen klachten verminderen.
• Hepatitis B kan de lever aantasten. HPV kan onder andere genitale wratten veroorzaken; sommige typen vergroten het risico op kanker. Tegen hepatitis B en HPV bestaan vaccins.
• Hiv tast het afweersysteem aan. Zonder behandeling kan aids ontstaan: de afweer is dan ernstig verzwakt. Hiv-remmers onderdrukken het virus en kunnen de ontwikkeling van aids voorkomen.

Zwangerschap voorkomen

Anticonceptie betekent zwangerschap voorkomen. Verschillende voorbehoedsmiddelen grijpen op een ander onderdeel van de voortplanting in:

• Condooms houden sperma tegen, zodat spermacellen de eicel niet bereiken. Ze bieden bovendien bescherming tegen veel soa’s.
• Bij hormonale regulatie beïnvloeden toegediende hormonen de voortplanting. De combinatiepil remt de ovulatie, maakt het slijm in de baarmoederhals moeilijker doorgankelijk en verandert het baarmoederslijmvlies.
• Andere hormonale middelen zijn de prikpil, het anticonceptiestaafje, de pleister, de ring en het hormoonspiraaltje. Hun werking en gebruik verschillen.
• Een spiraaltje wordt in de baarmoeder geplaatst. Een koperspiraaltje belemmert vooral de bevruchting; een hormoonspiraaltje maakt onder andere het slijm in de baarmoederhals minder doorgankelijk.
• Bij sterilisatie worden de zaadleiders of eileiders onderbroken. Spermacellen kunnen daardoor niet bij de eicel komen. De productie van geslachtshormonen blijft doorgaan.

De betrouwbaarheid hangt mede af van juist gebruik. Hormonale middelen kunnen bijwerkingen hebben en beschermen niet tegen soa’s. Braken, ernstige diarree en bepaalde geneesmiddelen kunnen de betrouwbaarheid van de pil beïnvloeden.

Periodieke onthouding betekent geen geslachtsgemeenschap tijdens de vruchtbare dagen. Die dagen zijn lastig precies te voorspellen. Een cyclusapp is daarom geen betrouwbare garantie tegen zwangerschap.

Noodanticonceptie en zwangerschapsafbreking

Noodanticonceptie, zoals een morning-afterpil, probeert na onbeschermde seks alsnog een zwangerschap te voorkomen. Dit is iets anders dan een bestaande zwangerschap afbreken. Bij zwangerschapsafbreking kan medicatie of een medische ingreep worden gebruikt. Deze mogelijkheden vervangen regelmatige anticonceptie niet.

Verminderde vruchtbaarheid

Vruchtbaarheidsproblemen kunnen bij de man, de vrouw of beiden liggen. Leeftijd, leefstijl, infecties en erfelijke of hormonale aandoeningen kunnen een rol spelen. Ook de kwaliteit van geslachtscellen en de doorgankelijkheid van de eileiders zijn belangrijk.

• Bij intra-uteriene inseminatie (iui) worden spermacellen rond de ovulatie rechtstreeks in de baarmoeder gebracht. De bevruchting vindt in het lichaam plaats.
• Bij ivf (in-vitrofertilisatie) vindt de bevruchting buiten het lichaam plaats. Na de eerste delingen wordt een embryo in de baarmoeder geplaatst. Pas bij geslaagde innesteling kan de zwangerschap zich verder ontwikkelen.