Wat doet je verteringsstelsel?
Je verteringsstelsel zorgt ervoor dat voedingsstoffen uit voedsel in je bloed terechtkomen, zodat je organen ze kunnen gebruiken. Kleine stoffen zoals water, vitaminen en mineralen kunnen direct het bloed in, maar grotere stoffen zoals eiwitten, vetten en koolhydraten moeten eerst verteerd worden.
Dit proces, waarbij grote voedingsstoffen in kleine deeltjes worden gesplitst, heet vertering. Verteringsorganen gebruiken verteringssappen met enzymen om dit te doen.
Hoe werken enzymen?
Enzymen breken grote voedingsstoffen af. Elk enzym is specifiek voor een bepaalde stof en werkt als een “sleutel” die op een “slot” past. Een enzym bindt zich aan een voedingsstof, splitst het in tweeën en herhaalt dit proces.
Enzymen werken het beste bij hun optimumtemperatuur (meestal 37 °C in het menselijk lichaam) en zijn gevoelig voor temperatuur en zuurgraad. Bij te hoge temperatuur (maximumtemperatuur) vervormen ze en stoppen ze met werken. Enzymen gaan pas werken boven de minimumtemperatuur.
Hoe slik je je voedsel door?
In de mondholte wordt voedsel fijngekauwd en vermengd met speeksel, wat het omvormt tot een voedselbrij. Tijdens het slikken sluit de huig de neusholte af en het strotklepje de luchtpijp, zodat het voedsel naar de slokdarm gaat.
De slokdarm duwt het voedsel met peristaltische bewegingen verder naar de maag.
Waar wordt je voedsel verteerd?
- Mondholte: Hier start de vertering van zetmeel met enzymen in speeksel.
- Maag: Het voedsel wordt gekneed en enzymen in maagsap beginnen met de vertering van eiwitten. Het maagzuur doodt bacteriën.
- Twaalfvingerige darm: Alvleessap en gal worden toegevoegd. Alvleessap bevat enzymen voor de vertering van koolhydraten, eiwitten en vetten. Gal, wat wordt gemaakt in de lever en opgeslagen in de galblaas, verdeelt vet in kleine druppels voor betere vertering.
- Dunne darm: Hier worden de grote voedingsstoffen helemaal afgebroken door darmsap, dat wordt gemaakt in de darmsapklieren, zodat ze door de darmwand het bloed kunnen bereiken.
Waar komen voedingsstoffen in je bloed?
Na de vertering gaan de voedingsstoffen door de dunne darmwand het bloed (in haarvaten) in. De darmwand bevat darmplooien en darmvlokken die het oppervlak vergroten tot ongeveer 200 m², waardoor veel voedingsstoffen tegelijk kunnen worden opgenomen.
Wat blijft er over na vertering?
De overgebleven waterige pap met onverteerde stoffen gaat naar de dikke darm, waar het meeste water wordt opgenomen. De darmflora, bestaande uit bacteriën, breekt sommige onverteerde stoffen af en produceert hierbij soms gassen.
De resterende massa vormt in de endeldarm de ontlasting. Als de endeldarm vol is, verlaten deze voedselresten je lichaam als poep.
Woordenlijst
- Alvleesklier: Een orgaan dat onder andere alvleessap maakt voor de vertering. Andere cellen in dit orgaan produceren hormonen zoals insuline.
- Alvleessap: Verteringssap van de alvleesklier dat in de twaalfvingerige darm terechtkomt. Het bevat enzymen voor de afbraak van koolhydraten, eiwitten en vetten.
- Aminozuren: De bouwstenen van eiwitten. Bij de vertering van eiwitten komen ze vrij en kan je lichaam ze gebruiken om eigen eiwitten te maken.
- Darmflora: De gemeenschap van micro-organismen die in de darm leeft. Deze darmmicrobiota helpt onder andere voedselbestanddelen omzetten.
- Darmplooien: Vouwen in de binnenwand van de dunne darm. Ze vergroten het oppervlak waar voedingsstoffen kunnen worden opgenomen.
- Darmsap: Vloeistof die de dunne darm afgeeft. Samen met enzymen aan het oppervlak van de darmcellen ondersteunt deze de laatste stappen van de vertering.
- Darmsapklieren: Kliercellen in de wand van de dunne darm die vocht en slijm afgeven. Ze helpen een geschikte omgeving voor de verdere vertering te vormen.
- Darmvlokken: Kleine uitstulpingen op de darmplooien met bloed- en lymfevaatjes. Door hun dunne bekleding kunnen verteerde voedingsstoffen worden opgenomen.
- Dikke darm: Het darmdeel na de dunne darm dat onder andere water en zouten uit de voedselresten opneemt. Daardoor wordt de ontlasting steviger.
- Endeldarm: Het laatste deel van de dikke darm. Hier wordt ontlasting tijdelijk bewaard voordat die het lichaam verlaat.
- Enzymen: Stoffen, meestal eiwitten, die bepaalde chemische reacties versnellen zonder daarbij zelf te worden verbruikt. Verteringsenzymen helpen voedingsstoffen afbreken.
- Gal: Vloeistof uit de lever die grote vetdruppels in kleine druppeltjes helpt verdelen. Dat maakt vet beter bereikbaar voor verteringsenzymen.
- Galblaas: Het opslagorgaan voor gal onder de lever. Bij de vertering geeft het gal af aan de twaalfvingerige darm.
- Haarvaten: De fijnste bloedvaten, met een heel dunne wand. Hier wisselen bloed en omringende weefsels stoffen uit.
- Huig: Het uitsteeksel achter aan het zachte gehemelte. Samen met het zachte gehemelte helpt het bij slikken de doorgang naar de neusholte af te sluiten.
- Lever: Een orgaan met veel taken in de stofwisseling. Voor de vertering maakt de lever gal. Daarnaast verwerkt en bewaart hij opgenomen voedingsstoffen.
- Maag: Een gespierd orgaan dat voedsel tijdelijk bewaart, kneedt en met maagsap mengt. Hier begint onder andere de vertering van eiwitten.
- Maagsap: Het zure verteringssap van de maag. Het bevat onder andere zoutzuur en enzymen die de eiwitvertering op gang brengen.
- Maagzuur: Zoutzuur in het maagsap. Het zorgt voor een lage pH, helpt veel micro-organismen onschadelijk maken en ondersteunt de eiwitvertering.
- Mondholte: De ruimte in de mond waar voedsel wordt gekauwd en met speeksel gemengd. Hier begint onder andere de afbraak van zetmeel.
- Optimumtemperatuur: De temperatuur waarbij een bepaald enzym onder de onderzochte omstandigheden het snelst werkt.
- Peristaltische bewegingen: Golven van samentrekkende spieren in de wand van het verteringskanaal. Ze mengen de voedselbrij en duwen die verder.
- Slokdarm: De gespierde buis tussen keelholte en maag. Peristaltische bewegingen brengen het ingeslikte voedsel naar de maag.
- Speeksel: Vloeistof uit de speekselklieren die voedsel vochtig en glad maakt. Het bevat ook een enzym dat de afbraak van zetmeel begint.
- Strotklepje: Het klepje bij de ingang van het strottenhoofd dat bij slikken helpt de luchtweg af te sluiten. Zo wordt voedsel naar de slokdarm geleid.
- Twaalfvingerige darm: Het eerste deel van de dunne darm, direct na de maag. Hier worden gal en alvleessap aan de voedselbrij toegevoegd.
- Vertering: Het afbreken van grote voedingsstofmoleculen tot kleinere stoffen die door de darmwand kunnen worden opgenomen.
- Verteringssappen: Vloeistoffen die bij het voedsel komen en de vertering ondersteunen. Veel bevatten enzymen. Gal helpt door vet te emulgeren.
- Verteringsstelsel: Het darmkanaal en de organen die helpen voedsel te verwerken. Samen zorgen ze voor vertering, opname van stoffen en afvoer van onverteerde resten.
- Ontlasting: De resten die via de anus worden uitgescheiden. Ze bestaan onder andere uit water, onverteerde voedselresten, bacteriën en afgestoten darmcellen.
Alles gelezen? Test jezelf met een paar vragen en kijk wat je al goed begrijpt over paragraaf 7.4!