9.3 Glucose als grondstof Samenvatting
Energierijke en energiearme stoffen
Organismen bestaan uit twee soorten stoffen: energierijke stoffen zoals glucose, vetten en eiwitten, en energiearme stoffen zoals water, mineralen en koolstofdioxide. Planten leveren beide soorten stoffen aan mensen via voedsel.
Fotosynthese en verbranding
Bij fotosynthese maakt een plant glucose en zuurstof uit water en koolstofdioxide.
Die glucose gebruikt de plant zelf als brandstof.
In het licht maakt de plant vaak meer zuurstof en glucose aan dan hij verbruikt.
’s Nachts is er geen fotosynthese, alleen verbranding, waarbij de plant zuurstof opneemt en koolstofdioxide afgeeft.
De vorming van energierijke stoffen
Glucose is een grondstof voor de productie van andere stoffen:
- Koolhydraten: Glucose wordt omgezet in suiker, cellulose en zetmeel. Zetmeel wordt vaak opgeslagen in zaden of verdikte wortels en stengels.
- Eiwitten: Samen met nitraat uit de bodem maakt de plant eiwitten, bijvoorbeeld voor het cytoplasma. Ook zaden kunnen eiwitten bevatten.
- Vetten: Uit glucose ontstaan vetten, vooral in zaden zoals pinda’s of zonnebloemen.
Assimilatie
De omzetting van glucose in andere energierijke stoffen heet assimilatie. Dit proces helpt planten groeien en zichzelf onderhouden. Assimilatie is belangrijk voor het leven op aarde, omdat het zorgt voor voedsel en zuurstof voor andere organismen.
De functie van assimilatieproducten
De stoffen die door assimilatie ontstaan, hebben verschillende functies:
- Brandstoffen: Worden verbruikt om energie vrij te maken, vooral glucose.
- Bouwstoffen: Nodig voor de opbouw van cellen en weefsels, zoals eiwitten en cellulose.
- Reservestoffen: Worden opgeslagen voor later gebruik, bijvoorbeeld zetmeel in knollen en zaden.
Woordenlijst
- Assimilatie: De opbouw van organische stoffen uit andere stoffen. Daarvoor is energie nodig; fotosynthese is een voorbeeld.
- Brandstoffen: Stoffen die een organisme afbreekt om energie vrij te maken. Planten gebruiken hiervoor onder andere de glucose uit fotosynthese.
- Bouwstoffen: Stoffen waarmee een organisme cellen en weefsels opbouwt of herstelt. Planten gebruiken bijvoorbeeld cellulose voor celwanden.
- Eiwitten: Stoffen die zijn opgebouwd uit aminozuren. Planten maken ze met onder andere stoffen uit glucose en opgenomen stikstofverbindingen; ze zijn nodig voor de bouw en werking van cellen.
- Koolhydraten: Een groep stoffen met onder andere suikers, zetmeel en cellulose. Planten kunnen deze stoffen opbouwen uit glucose.
- Reservestoffen: Voedingsstoffen die een organisme bewaart voor later. Een plant kan bijvoorbeeld zetmeel opslaan en gebruiken wanneer hij opnieuw gaat groeien.
- Vetten: Energierijke stoffen die onder andere dienen als bouwstof en reserve. Veel zaden slaan vetten op voor de eerste groei van de kiem.
- Zetmeel: Een koolhydraat van veel aan elkaar gekoppelde glucose-eenheden. Planten slaan het op als reserve, bijvoorbeeld in zaden en knollen.
Klaar met lezen? Test jezelf met vragen over 9.3 .
Meer leren? Wikipedia – Glucose.
Biologie in het nieuws
Scientias.nl – Extra kooldioxide verschuift de eiwitten in tarwe en dat is terug te zien in het brood .