3.1 Steeds kleinere groepen Samenvatting
Groepen maken
Organismen kun je ordenen in groepen op basis van kenmerken, zoals je ook schrijfmaterialen kunt indelen op soort of kleur. Een kenmerk is een eigenschap waarmee je een organisme kunt onderscheiden van andere organismen.
Hoofdgroepen en rijken
Biologen gebruiken celkenmerken en DNA om organismen te ordenen. Sinds 2015 wordt er gewerkt met een indeling van Michael Ruggiero. Het leven op aarde wordt verdeeld in twee hoofdgroepen:
- Prokaryoten: organismen zonder celkern.
- Eukaryoten: organismen met een celkern.
Daarna worden deze hoofdgroepen verder ingedeeld in rijken:
- Prokaryoten: bacteriën en archaea.
- Eukaryoten: chromista, protozoa, schimmels, planten en dieren.
Mensen horen bij het rijk van de dieren.
Celkenmerken
Biologen kijken bij het indelen van organismen naar de volgende kenmerken van cellen:
- Celkern: aanwezig bij eukaryoten, afwezig bij prokaryoten.
- Celwand: aanwezig bij bacteriën, archaea, schimmels en planten; niet bij dieren.
- Bladgroenkorrels: alleen aanwezig in plantencellen.
Voorbeelden:
- Bacteriën en archaea zijn eencellig en hebben geen celkern.
- Planten hebben een celwand én bladgroenkorrels.
- Dieren hebben geen celwand en geen bladgroenkorrels.
Steeds kleinere groepen
Binnen een rijk worden organismen steeds verder ingedeeld in kleinere groepen. De volgorde van groot naar klein is:
Rijk → Stam → Klasse → Orde → Familie → Geslacht → Soort
Bijvoorbeeld: het dierenrijk bevat de stam van de gewervelden. Deze stam bevat klassen zoals zoogdieren en vogels. Elke volgende groep is specifieker dan de vorige.
Vertakkingsschema
De indeling van organismen kun je weergeven in een vertakkingsschema: een boomdiagram dat laat zien hoe groepen zich splitsen in kleinere groepen.
Er bestaan vertakkingsschema’s met foto’s of schematische weergaven, bijvoorbeeld bij insecten binnen de stam van de geleedpotigen.
Woordenlijst
- Eencellig: Opgebouwd uit één cel die alle levensprocessen van het organisme uitvoert. Een bacterie is bijvoorbeeld eencellig.
- Eukaryoten: Organismen waarvan de cellen een celkern hebben. Ze kunnen eencellig of meercellig zijn, zoals een gist of een boom.
- Kenmerk: Een eigenschap waaraan je een organisme herkent of waarmee je het vergelijkt met andere organismen, zoals de aanwezigheid van een celwand.
- Meercellig: Opgebouwd uit veel cellen die samen één organisme vormen. Bij veel meercellige organismen hebben cellen verschillende taken.
- Prokaryoten: Eencellige organismen zonder celkern. Hun DNA ligt niet in een kern opgesloten. Bacteriën en archaea behoren tot deze groep.
- Rijken: Grote groepen waarin biologen organismen indelen op basis van kenmerken en verwantschap. Planten, dieren en schimmels zijn voorbeelden van rijken.
- Vertakkingsschema: Een tekening waarin grote groepen zich vertakken in kleinere groepen. Zo zie je welke organismen bij dezelfde groepen horen.
Klaar met lezen? Test jezelf met vragen over 3.1 .
Biologie in het nieuws
NU.nl – Griezelige 'spaghettiwormen' met zuignappen ontdekt op bodem Indische Oceaan .