5.5 Gedrag Samenvatting

Wat is gedrag?

Gedrag bestaat uit handelingen die samenhangen en een gezamenlijk doel hebben. Zo bestaat het jachtgedrag van een lynx uit opeenvolgende handelingen als spieden en sluipen. Zo’n vaste reeks van handelingen noem je een gedragsketen, waarbij het effect van de ene handeling leidt tot de volgende.

Motivatie

Een prikkel is een invloed uit de omgeving waarop een organisme reageert met een respons.

• Inwendige prikkel: ontstaat binnen het lichaam, zoals honger.
• Uitwendige prikkel: komt van buitenaf, zoals een geur.

Motivatie is de bereidheid om op een prikkel te reageren. Als je motivatie laag is (bijvoorbeeld je zit vol), reageer je niet op een prikkel. Is de motivatie hoog (je hebt honger), dan leidt dezelfde prikkel wél tot gedrag.

Aangeboren en aangeleerd

Gedrag kan aangeboren zijn, zoals zuigen bij pasgeboren dieren, of aangeleerd, zoals leren eten met een lepel. Aangeleerd gedrag ontstaat door ervaring of oefening.

Sociaal gedrag

Sociaal gedrag is gedrag tussen soortgenoten. Een handeling van de één is een signaal of prikkel voor een ander. Zo is het opsteken van een hand een signaal waarmee mensen en dieren communiceren.

• Mensen: gebruiken signalen zoals taal, gezichtsuitdrukking en gebaren.
• Dieren: gebruiken kleur, geluid of geur.

Gedrag van mensen

Mensen denken na over hun gedrag en beoordelen dat van anderen. Om goed samen te leven, zijn er waarden (wat mensen belangrijk vinden, zoals respect en eerlijkheid) en normen (gedragsregels gebaseerd op die waarden, zoals ‘je mag niet stelen’).

Observatie en interpretatie

Observatie is het objectief waarnemen van gedrag, bijvoorbeeld: iemand steekt zijn hand op. Interpretatie is wat je denkt dat dit betekent, bijvoorbeeld: iemand wil iets zeggen of begroeten. De betekenis hangt af van de situatie en andere signalen zoals gezichtsuitdrukking of lichaamshouding.