4.3 Vruchtbaar worden Samenvatting
Vruchtbaarheid
Vanaf de puberteit worden jongens en meisjes vruchtbaar: hun lichaam kan zich voortplanten. Dit komt doordat er geslachtscellen worden gevormd: zaadcellen bij jongens en eicellen bij meisjes.
Vorming zaadcellen
Bij jongens starten rond hun 13e levensjaar de teelballen met het dagelijks aanmaken van miljoenen zaadcellen.
Dit gebeurt onder invloed van geslachtshormonen. De balzak zorgt met zijn lagere temperatuur voor een gunstige omgeving voor de zaadcellen.
De zaadcellen worden tijdelijk opgeslagen in de bijballen en via de zaadleiders vervoerd.
Vocht uit de zaadblaasjes (met voedingsstoffen) en uit de prostaat wordt aan de zaadcellen toegevoegd. Samen vormen ze het sperma, waarvan slechts 1% uit zaadcellen bestaat. Sperma verlaat het lichaam via de urinebuis, die door de penis loopt. Mannen kunnen tot op hoge leeftijd vruchtbaar blijven, omdat hun teelballen actief blijven.
Rijping eicel
Bij meisjes zijn vanaf de geboorte al veel onrijpe eicellen aanwezig in de eierstokken. Vanaf de puberteit rijpt ongeveer eens per vier weken één eicel. Tijdens de ovulatie (of eisprong) komt de rijpe eicel vrij en reist via de eileider naar de baarmoeder. Een onbevruchte eicel leeft 12 tot 24 uur en wordt daarna afgebroken. Als bevruchting optreedt, kan de eicel zich in de baarmoeder ontwikkelen tot een kind.
Menstruatie
De binnenkant van de baarmoeder is bekleed met baarmoederslijmvlies, dat zich elke maand voorbereidt op een mogelijke zwangerschap. Wordt de eicel niet bevrucht, dan wordt een deel van dit slijmvlies samen met bloed afgestoten: dit is de menstruatie.
Veel meisjes worden tussen hun 10e en 16e voor het eerst ongesteld. De duur en klachten verschillen per persoon. Sommige vrouwen hebben last van buikpijn, hoofdpijn of stemmingswisselingen, terwijl anderen nergens last van hebben. Bij endometriose groeit slijmvliesachtig weefsel buiten de baarmoeder, wat kan leiden tot hevige menstruatiepijn of chronische buikklachten.
Menstruatiecyclus
De menstruatiecyclus duurt gemiddeld 28 dagen.
Op dag 1 begint de menstruatie, rond dag 14 vindt de ovulatie plaats.
Daarna wordt het slijmvlies weer dikker om zich opnieuw voor te bereiden op een zwangerschap.
Als de eicel niet bevrucht wordt, start de cyclus opnieuw.
Bij jonge meisjes is de cyclus vaak nog onregelmatig. Tussen het 40e en 60e levensjaar komt een vrouw in de overgang: er worden minder hormonen geproduceerd en uiteindelijk stopt de menstruatie. Dit moment heet de menopauze.
Menstruatiemiddelen
Er bestaan verschillende producten om bloed en slijmvlies op te vangen tijdens de menstruatie:
- Maandverband: Wegwerp of wasbaar verband dat buiten het lichaam wordt gedragen.
- Menstruatieondergoed: Ondergoed (vaak van katoen of bamboe) dat vocht opvangt.
- Tampons: Worden in de vagina ingebracht om bloed op te vangen.
- Menstruatiecups: Herbruikbare siliconen cups die je leegt, afspoelt en opnieuw gebruikt.
Woordenlijst
- Eicellen: De vrouwelijke geslachtscellen die in de eierstokken rijpen.
- Eisprong: Ander woord voor ovulatie.
- Menopauze: Moment waarop er geen eicellen meer rijpen en de menstruatie helemaal stopt.
- Menstruatie: Het maandelijks afstoten van baarmoederslijmvlies en bloed via de vagina.
- Menstruatiecyclus: Het terugkerende opbouwen en afstoten van het baarmoederslijmvlies.
- Ovulatie: Het vrijkomen van een eicel uit een eierstok.
- Overgang: Periode waarin er minder vrouwelijke geslachtshormonen worden aangemaakt en de menstruatie onregelmatiger wordt.
- Prostaat: Klier die vocht toevoegt aan de zaadcellen en samen met de zaadblaasjes sperma vormt.
- Sperma: Mengsel van zaadcellen en vocht uit de zaadblaasjes en prostaat.
- Zaadblaasjes: Klieren die vocht en voedingsstoffen toevoegen aan de zaadcellen.
- Zaadcellen: De mannelijke geslachtscellen die worden gemaakt in de teelballen.
Klaar met lezen? Test jezelf met vragen over 4.3 .
Meer leren? Wikipedia – Vruchtbaarheid.
Meer lezen? NU.nl – Geslaagde eerste test met menstruatiecups voor in de ruimte .