3.5 Het immuunsysteem Samenvatting

Lichaamsvreemd

Lichaamsvreemde stoffen zijn stoffen die niet in je lichaam thuishoren en die je ziek kunnen maken. Je lichaam beschermt zich daartegen met barrières zoals de huid, slijmvliezen in de neus en het maagzuur. De huid voorkomt dat bacteriën binnendringen, en slijmvliezen vangen stofjes op die via ademhaling binnenkomen. Ingeslikte bacteriën worden vaak gedood in de maag.

Antigenen

Als ziekteverwekkers toch binnendringen, ontstaat een infectie. Het immuunsysteem wordt dan actief. Witte bloedcellen zijn de ‘soldaten’ die ziekteverwekkers aanvallen. Deze herkennen ziekteverwekkers aan antigenen: eiwitten op de buitenkant van virussen of cellen. Dit triggert de afweerreactie.

Antistoffen

Een specifiek type witte bloedcel reageert op antigenen door antistoffen te maken. Deze eiwitten hechten zich aan de antigenen van de ziekteverwekker, waardoor deze onschadelijk wordt. Elke antistof past slechts op één type antigeen, daarom kan het lichaam veel verschillende antistoffen aanmaken. De antistoffen worden via het bloed door het lichaam verspreid.

Immuniteit

Bij een eerste infectie duurt het even voordat genoeg antistoffen zijn aangemaakt, daarom word je eerst ziek. Maar het lichaam onthoudt hoe de antistof gemaakt moet worden. Bij een volgende besmetting kan het snel reageren, waardoor je immuun bent en niet meer ziek wordt.

• Natuurlijke immuniteit: ontstaat na het doormaken van een ziekte, zoals waterpokken.
• Kunstmatige immuniteit: ontstaat na een vaccinatie, waarbij een dode of verzwakte ziekteverwekker wordt ingespoten zodat het lichaam antistoffen kan aanmaken zonder dat je ziek wordt.

Vaccinatie

In Nederland worden kinderen ingeënt via het Rijksvaccinatieprogramma tegen ernstige ziektes zoals polio en mazelen. Voor sommige ziektes, zoals mazelen, is een hoge vaccinatiegraad van 95% nodig om verspreiding te voorkomen. Sommige ouders laten hun kind niet vaccineren vanwege geloof of onwetendheid, wat kan leiden tot nieuwe uitbraken.

Allergische reactie

Bij een allergie reageert het immuunsysteem overdreven op ongevaarlijke stoffen, zoals huisstof, pinda’s of stoffen in make-up. Dit veroorzaakt klachten zoals jeuk, huiduitslag of ontstekingen. In ernstige gevallen kan een anafylactische reactie optreden: zwellingen, benauwdheid of een gevaarlijk lage bloeddruk. Mensen met ernstige allergieën dragen daarom een EpiPen, een injectienaald met adrenaline die deze reactie tegengaat.