3.2 Overeenkomst en verwantschap Samenvatting
Overeenkomst
Organismen worden ingedeeld op basis van hun overeenkomsten. Hoe meer kenmerken ze delen, hoe nauwer ze verwant zijn. Organismen van hetzelfde geslacht lijken meer op elkaar dan organismen die alleen tot hetzelfde rijk behoren.
Een leeuw en een tijger (zelfde geslacht) lijken bijvoorbeeld sterk op elkaar, terwijl een zeester en een roofvogel (zelfde rijk) heel verschillend zijn.
Soort
Organismen behoren tot dezelfde soort als ze zich kunnen voortplanten en vruchtbare nakomelingen krijgen. Afrikaanse en Aziatische olifanten lijken sterk op elkaar, maar behoren niet tot dezelfde soort omdat hun nakomelingen onvruchtbaar zouden zijn.
Uiterlijke gelijkenis betekent dus niet automatisch dat het om dezelfde soort gaat.
Ras
Binnen één soort kunnen verschillende rassen bestaan. Deze rassen kunnen uiterlijk sterk van elkaar verschillen, zoals een dwergteckel en een Duitse dog. Toch behoren ze tot dezelfde soort, omdat ze vruchtbare nakomelingen kunnen krijgen.
Rassen zijn dus variaties binnen een soort.
Evolutie
Binnen een soort kunnen kleine verschillen of variaties ontstaan, bijvoorbeeld lichte en donkere slakken. Door natuurlijke selectie overleven de best aangepaste individuen en planten zich voort. Hierdoor verandert een soort langzaam.
Als deze veranderingen zich lang genoeg voortzetten, kunnen nieuwe soorten ontstaan of oude verdwijnen. Dit proces heet evolutie. Uiteindelijk stammen alle soorten af van gemeenschappelijke voorouders.
Verwantschap
Soorten die een gemeenschappelijke voorouder delen, zijn verwant. Hoe recenter die voorouder, hoe sterker de verwantschap. Een tijger is bijvoorbeeld nauwer verwant aan een leeuw dan aan een aap, omdat hun gemeenschappelijke voorouder minder lang geleden leefde.
Verwantschap is ook zichtbaar in het DNA: hoe meer overeenkomsten in DNA, hoe nauwer de verwantschap.
Woordenlijst
- Evolutie: Verandering van erfelijke kenmerken van groepen organismen door de generaties heen. Op lange termijn kunnen daardoor nieuwe soorten ontstaan.
- Rassen: Groepen binnen dezelfde soort met herkenbare erfelijke verschillen, zoals hondenrassen. Ondanks die verschillen behoren ze tot één soort.
- Selectie: Het verschil in overleving en voortplanting tussen individuen. Bij natuurlijke selectie krijgen organismen met gunstige erfelijke kenmerken gemiddeld meer nakomelingen.
- Variatie: Verschillen tussen individuen van dezelfde soort. Slakken van één soort kunnen bijvoorbeeld verschillende kleuren huisjes hebben.
- Verwant: Met elkaar verbonden door een gemeenschappelijke voorouder. Soorten zijn nauwer verwant als hun laatste gemeenschappelijke voorouder korter geleden leefde.
Klaar met lezen? Test jezelf met vragen over 3.2 .
Biologie in het nieuws
NU.nl – Bijensoort Lucifer met duivelachtige hoorntjes ontdekt in Australië .
NU.nl – Jonge T. rex blijkt na onderzoek helemaal geen T. rex te zijn: dit verandert alles .
NU.nl – 6.000 jaar uitgestorven gewaande buideldieren duiken op in jungle West-Papoea .