12.4 Evolutie van de mens Samenvatting

Hoe veranderden onze voorouders?

De mensapen, zoals chimpansees en gorilla’s, zijn onze naaste verwanten. Ze hebben geen staart en een opponeerbare duim, waarmee ze goed kunnen grijpen. Door het vergelijken van stambomen kun je zien dat de mens het nauwst verwant is aan de chimpansee. Vroegere voorouders leefden in de bomen, maar toen het klimaat veranderde en bossen plaatsmaakten voor open savannes, veranderde ook hun lichaam. Door natuurlijke selectie werden eigenschappen als rechtop lopen en vooruitwijzende tenen steeds gunstiger, omdat deze hielpen om verder te kijken en roofdieren eerder te zien. Deze aanpassingen zorgden ervoor dat handen vrij kwamen om gereedschappen of voedsel te dragen.

Waar komen wij vandaan?

De eerste mensachtigen ontstonden meer dan 3,5 miljoen jaar geleden in Afrika. Een bekend voorbeeld is Australopithecus afarensis, ook wel bekend als Lucy. Zij liep al rechtop en leefde op savannes en in bossen. Later ontstonden soorten met grotere hersenen, zoals Homo habilis, die eenvoudige werktuigen gebruikte. Daarna kwam Homo erectus, een grotere soort die vuur gebruikte en zich over meerdere continenten verspreidde. Uiteindelijk ontstond Homo sapiens, met als bekendste vroege vormen de neanderthaler en de cro-magnonmens. Cro-magnonmensen hadden al veel kenmerken van de moderne mens, zoals een plat gezicht en een hoger voorhoofd, en maakten grotschilderingen.

Hoe evolueert de mens verder?

De toekomst van onze evolutie is onzeker. Sommige eigenschappen lijken nutteloos, maar blijven toch bestaan. Zo is sikkelcelziekte schadelijk, maar in gebieden met malaria is de milde vorm juist voordelig: mensen met die variant zijn beter beschermd tegen malaria. Hierdoor blijft de aandoening bestaan. Ook zijn er rudimentaire organen, zoals het staartbeen en het wormvormig aanhangsel bij de blindedarm. Deze hadden ooit een functie bij onze voorouders, maar zijn nu grotendeels overbodig. In de toekomst zouden ook andere organen, zoals verstandskiezen of lichaamsbeharing, hun functie kunnen verliezen.