10.4 De hersenen Samenvatting

De bouw en functies van de hersenen

Je hersenen bestaan uit drie belangrijke onderdelen: de grote hersenen, de kleine hersenen en de hersenstam. Elk deel heeft een eigen taak, maar samen zorgen ze ervoor dat je lichaam goed functioneert en dat je kunt reageren op wat er om je heen gebeurt.

De grote hersenen zijn het grootste deel van je hersenen. Ze verwerken impulsen van je zintuigen, waardoor je bijvoorbeeld kunt zien of horen. Hier ontstaan ook impulsen voor bewuste bewegingen, zoals je hand opsteken. Deze impulsen worden verwerkt in speciale gebieden die we hersencentra noemen. In een gevoelscentrum worden binnenkomende signalen van zintuigen verwerkt, terwijl in een bewegingscentrum de impulsen ontstaan waarmee je spieren worden aangestuurd.

De kleine hersenen zorgen ervoor dat al je bewegingen goed op elkaar zijn afgestemd. Dit heet coördinatie. Dankzij de kleine hersenen kun je bijvoorbeeld fietsen zonder om te vallen of een bal opvangen zonder na te denken.

De hersenstam is het verbindingsstuk tussen je ruggenmerg en de rest van de hersenen. Hier worden impulsen doorgegeven, maar ook belangrijke levensfuncties geregeld zoals je ademhaling, hartslag en lichaamstemperatuur. Zonder de hersenstam zou je lichaam deze processen niet automatisch kunnen uitvoeren.

Invloed van middelen op je hersenen

Bepaalde stoffen, zoals medicijnen, alcohol, tabak en drugs, beïnvloeden hoe je zenuwstelsel werkt. Ze kunnen de overdracht van impulsen in je hersenen remmen of juist stimuleren. Hierdoor verandert hoe je prikkels waarneemt en hoe snel je reageert.

Verdovende middelen maken je rustig en ontspannen. Ze vertragen je hartslag en ademhaling en verminderen je waarnemingsvermogen en reactievermogen. Voorbeelden zijn alcohol en heroïne. Stimulerende middelen, zoals tabak en energiedrankjes, geven juist een gevoel van energie en alertheid. Bewustzijnsveranderende middelen, zoals wiet of paddo’s, zorgen ervoor dat je waarneming en stemming veranderen. Je kunt dingen zien of voelen die er niet zijn.

Verslaving en risico’s

Drugsgebruik kan leiden tot een verslaving, waarbij je niet meer zonder een middel kunt. Dit kan lichamelijk zijn – je lichaam reageert met ontwenningsverschijnselen als je stopt – of geestelijk, waarbij je het gevoel hebt het middel nodig te hebben om je goed te voelen. Bij sommige middelen krijg je tolerantie: je hebt er steeds meer van nodig om hetzelfde effect te merken.

Een voorbeeld is nicotine in sigaretten. Dit stofje stimuleert de aanmaak van dopamine, dat je een fijn gevoel geeft. Daardoor wil je blijven roken om dat gevoel terug te krijgen. Zeker voor jongeren, bij wie de hersenen nog in ontwikkeling zijn, is dit extra gevaarlijk. Het gebruik van alcohol en tabak is in Nederland pas vanaf 18 jaar toegestaan. De meeste drugs zijn verboden, maar voor sommige – zoals cannabis – geldt een gedoogbeleid.