1.3 Plantaardige en dierlijke cellen Samenvatting
Plantaardige en dierlijke cellen hebben verschillende onderdelen gemeenschappelijk. Plantencellen hebben daarnaast kenmerken zoals een celwand, vaak een grote centrale vacuole en soms plastiden.
Cellen onderzoeken
Met een lichtmicroscoop bekijk je een preparaat waar licht doorheen valt. Daarmee kun je bijvoorbeeld plantaardige en dierlijke cellen vergelijken. Een elektronenmicroscoop maakt veel sterkere vergrotingen mogelijk, waardoor ook kleinere celonderdelen zichtbaar worden. Een computer verwerkt de beelden, die soms worden ingekleurd om structuren duidelijker te maken.
De algemene bouw van een cel
Het celmembraan vormt de buitenste laag van de cel en bestaat voor een groot deel uit vetmoleculen. Het scheidt het cytoplasma van de omgeving. Cytoplasma bestaat uit water, opgeloste stoffen en organellen: celonderdelen met een eigen functie.
De celkern ligt in het cytoplasma en bevat DNA. Het kernmembraan begrenst de celkern. Niet alle celonderdelen komen in iedere cel voor.
Kenmerken van plantaardige cellen
Veel plantencellen bevatten een grote centrale vacuole: een ruimte met vacuolevocht, omgeven door een vacuolemembraan. De vacuole draagt bij aan de stevigheid en kan kleurstoffen bevatten die bloemen en vruchten kleur geven.
In het cytoplasma kunnen plastiden voorkomen. Er zijn verschillende typen:
- Bladgroenkorrels, ook chloroplasten genoemd, bevatten de groene kleurstoffen bladgroen.
- Chromoplasten bevatten gele, oranje of rode kleurstoffen.
- Leukoplasten slaan stoffen op, zoals vetten, zetmeel en eiwitten. Zetmeelkorrels zijn hiervan een voorbeeld.
Sommige plastiden kunnen in andere typen overgaan. Bij het rijpen van een tomaat veranderen bladgroenkorrels bijvoorbeeld in chromoplasten.
Buiten het celmembraan ligt de celwand. Deze bestaat uit cellulose en geeft stevigheid. Omdat de celwand buiten de cel ligt, is het geen organel. Tussen plantencellen die niet volledig op elkaar aansluiten, liggen intercellulaire ruimten met lucht of vocht.
Woordenlijst
- Bladgroen: Chlorofyl, de groene kleurstof in bladgroenkorrels die lichtenergie opvangt voor de fotosynthese.
- Bladgroenkorrels: Groene celorganellen die licht opvangen voor fotosynthese. Ze komen bijvoorbeeld voor in de cellen van het bladmoes.
- Celkern: Het celonderdeel met de chromosomen en dus het grootste deel van het DNA. De informatie daarin helpt de activiteiten van de cel te regelen.
- Celmembraan: De dunne begrenzing van de levende celinhoud. Het bepaalt welke stoffen de cel binnenkomen en welke stoffen eruit gaan.
- Celwand: Een stevige laag buiten het celmembraan. Bij planten geeft deze laag de cel vorm en steun en helpt hij voorkomen dat de cel openbarst.
- Cytoplasma: De inhoud van een cel buiten de celkern: een waterige vloeistof met opgeloste stoffen en celorganellen. Veel reacties van de cel vinden hierin plaats.
- Plastiden: Celorganellen van planten met verschillende taken. Voorbeelden zijn bladgroenkorrels, kleurstofkorrels en korrels waarin zetmeel wordt opgeslagen.
- Vacuole: Een met vocht gevulde ruimte in een cel. De grote vacuole van een plantencel slaat stoffen op en helpt de cel stevig te houden.