1.2 Organen, weefsels en cellen Samenvatting

Bij meercellige organismen bestaan organen uit verschillende weefsels. De bouw van cellen, weefsels en organen hangt samen met hun functie.

Weefsels met verschillende functies

Organen werken samen in orgaanstelsels. In de menselijke romp scheidt het middenrif de borstholte van de buikholte. Binnen organen komen verschillende weefsels voor, waarvan de cellen zijn aangepast aan hun taak.

• Dekweefsel bekleedt en beschermt lichaamsoppervlakken. De cellen liggen dicht tegen elkaar. Slijmvlies bekleedt onder andere het darmkanaal en de binnenkant van de mond.
• Zenuwweefsel geeft informatie door. Zenuwcellen hebben sterk vertakte uitlopers die een netwerk vormen.
• Spierweefsel bestaat uit cellen die kunnen samentrekken en daardoor beweging mogelijk maken.

Tussencelstof geeft stevigheid en buigzaamheid

Bij veel weefsels liggen de cellen niet direct tegen elkaar. Daartussen bevindt zich tussencelstof, waarvan de samenstelling samenhangt met de functie van het weefsel. De celwand van planten is bijvoorbeeld tussencelstof die stevigheid geeft.

De tussencelstof van beenweefsel bevat kalkzouten en collageenvezels. Kalkzouten geven stevigheid; collageenvezels zorgen voor samenhang en elasticiteit. Zonder collageenvezels zou been hard maar bros zijn. In kanaaltjes lopen bloedvaten en zenuwen.

Kraakbeenweefsel bevat groepjes cellen in veel tussencelstof. Deze bevat minder kalkzouten en meer collageenvezels dan de tussencelstof van beenweefsel. Daardoor is kraakbeen buigzaam en elastisch.

Het verband tussen vorm en functie

Ook op orgaan- en organismeniveau past de vorm bij de functie. Een dijbeen is langwerpig en hol. De beenbalkjes in de kop liggen in de richtingen van de grootste krachten. Hierdoor is het bot stevig en relatief licht. De gewelfde vorm van de voet helpt het lichaamsgewicht te dragen en schokken op te vangen.

Veel waterdieren hebben een stroomlijnvorm, waarbij kop, romp en staart geleidelijk in elkaar overgaan. Daardoor ondervinden ze weinig waterweerstand. Deze vorm kan ook als voorbeeld dienen voor technische ontwerpen, zoals duikboten.