Blindedarm en appendix: bouw, ligging en functie

Wanneer artsen vroeger een blindedarmontsteking vermoedden, maten zij de lichaamstemperatuur zowel in de mond als in de anus. Was de temperatuur in de anus hoger dan die in de mond, dan zagen zij dit als een belangrijke aanwijzing voor een ontsteking. Tegenwoordig letten artsen vooral op koorts in combinatie met pijn rechts onder in de buik.

Misverstanden rond de blindedarm

Over de blindedarm bestaan veel misverstanden. Zo gebruiken mensen de termen blindedarm en appendix vaak door elkaar. Zelfs betrouwbare bronnen vermelden soms dat een blindedarmontsteking een ontsteking van de blindedarm zou zijn en dat de blindedarm ook wel appendix heet. Dit klopt anatomisch gezien niet.

Het einde van de dunne darm sluit namelijk niet recht aan op het begin van de dikke darm, maar mondt iets aan de zijkant daarvan uit. Daardoor ontstaat een doodlopend stukje darm van ongeveer tien centimeter: de blindedarm (caecum).

Het wormvormig aanhangsel (appendix)

Aan de blindedarm zit een smal, buisvormig aanhangsel vast dat de vorm heeft van een leeg ballonnetje. Dit orgaantje kan tot ongeveer vijftien centimeter lang worden en staat bekend als het wormvormig aanhangsel of de appendix.

Bij een zogenaamde blindedarmontsteking raakt in werkelijkheid niet de blindedarm zelf ontstoken, maar het wormvormig aanhangsel. Een echte ontsteking van de blindedarm komt daarentegen zeer zelden voor.

Functie en evolutionaire betekenis

Lange tijd beschouwden onderzoekers zowel de blindedarm als het wormvormig aanhangsel als rudimentaire organen: structuren die hun oorspronkelijke functie grotendeels zouden hebben verloren. Bij veel dieren, met name planteneters, is de blindedarm echter sterk ontwikkeld en speelt hij een belangrijke rol bij het afbreken van plantaardig materiaal.

Bij de mens neemt het wormvormig aanhangsel geen deel aan de vertering van voedsel. Wel bevat het veel lymfeweefsel, dat een rol speelt bij de afweer tegen ziekteverwekkers. Tijdens zulke afweerreacties kan het aanhangsel zelf ontstoken raken en opzwellen.

In Nederland verwijderen chirurgen jaarlijks meer dan vijftienduizend wormvormige aanhangsels als gevolg van een ontsteking.

Appendix en darmflora

Het wormvormig aanhangsel speelt mogelijk ook een rol bij het in stand houden van de darmflora. Zo zou het kunnen functioneren als een veilige opslagplaats voor nuttige darmbacteriën tijdens perioden van ernstige diarree.

Vanuit deze bacteriële reserve kunnen de darmen zich na herstel opnieuw koloniseren met lichaamseigen micro-organismen.

Visie van Charles Darwin

Charles Darwin, de grondlegger van de evolutietheorie, kon het nut van het wormvormig aanhangsel niet goed verklaren. Hij zag dat een blindedarmontsteking relatief vaak voorkwam en zonder behandeling regelmatig dodelijk was, wat hij moeilijk vond te verenigen met het voortbestaan van het orgaan.

Darwin vermoedde daarom dat ontstekingen mogelijk samenhingen met de moderne levenswijze en vroeger minder voorkwamen. Daarnaast stelde hij dat het orgaan waarschijnlijk een nog onbekend voordeel heeft dat het nadeel van ontstekingen compenseert. Deze tweede verklaring achten moderne onderzoekers steeds aannemelijker.

Aanvullende achtergrondinformatie over de blinde darm is te vinden op Wikipedia: Blinde darm .