Een voedselketen is een reeks soorten waarbij elke soort wordt gegeten door de volgende soort.

Een voedselweb is het geheel van alle voedselrelaties in een gebied.

In de eerste schakel staan altijd producenten.

Producenten kunnen als enige energierijke stoffen maken uit energiearme stoffen.

Producenten zijn organismen met bladgroen die energiearme stoffen omzetten in energierijke stoffen.

Consumenten zijn organismen die leven van energierijke stoffen die door andere organismen zijn gemaakt.

Planteneters zijn dieren die alleen planten eten en altijd de tweede schakel van een voedselketen vormen.

Vleeseters zijn dieren die andere dieren eten en de derde of hogere schakel van een voedselketen vormen.

Alleseters zijn dieren die zowel planten als dieren eten en consument van de eerste orde of hoger kunnen zijn.

Fotosynthese is het proces waarbij koolstofdioxide en water met behulp van lichtenergie worden omgezet in glucose en zuurstof.

Fotosynthese vindt plaats in bladgroenkorrels.

Bij fotosynthese ontstaan glucose en zuurstof.

Energiearme stoffen zijn stoffen zoals koolstofdioxide, water, zuurstof en mineralen.

Energierijke stoffen zijn stoffen zoals glucose, koolhydraten, eiwitten en vetten.

Mineralen zijn energiearme stoffen in de bodem die planten met hun wortels opnemen.

Bij verbranding wordt glucose met zuurstof omgezet in koolstofdioxide, water en energie.

Bij verbranding komt energie vrij die organismen gebruiken voor groei en beweging.

Stofwisseling zijn alle processen in een organisme waarbij stoffen worden omgezet in andere stoffen.

Reducenten zijn bacteriën en schimmels die energierijke stoffen uit dode organismen afbreken tot energiearme stoffen.

Een kringloop is een zich herhalend proces waarbij stoffen steeds opnieuw worden gebruikt.

Een piramide van aantallen laat zien hoeveel organismen er in elke schakel van een voedselketen voorkomen.

Een piramide van biomassa laat zien hoeveel energierijke stoffen aanwezig zijn in elke schakel van een voedselketen.

Biomassa is de totale hoeveelheid energierijke stoffen in een organisme of groep organismen.

Het aantal organismen wordt meestal kleiner in elke volgende schakel van de voedselketen.

Soms zijn er minder producenten dan planteneters waardoor de vorm kan afwijken.

De biomassa wordt in elke volgende schakel kleiner.

De hoeveelheid energierijke stoffen neemt steeds af in hogere schakels.

Producenten leggen energie uit zonlicht vast in energierijke stoffen door fotosynthese.

Bij elke schakel gaat een deel van de energie verloren.

Een deel van de energie wordt gebruikt voor verbranding en gaat verloren als warmte.

De energierijke stoffen worden gebruikt door reducenten en niet door de volgende schakel.

Onverteerbare stoffen verlaten het lichaam via de ontlasting.

Energie in onverteerde resten wordt niet doorgegeven aan de volgende schakel.

Ze gebruiken deze stoffen als brandstof en als bouwstof.

Bij verbranding komt energie vrij die vaak verloren gaat als warmte of beweging.

Slechts een klein deel van het voedsel wordt omgezet in biomassa.

De energie wordt omgezet in beweging en gaat daarna verloren als warmte.

Bouwstoffen in het lichaam kunnen worden doorgegeven wanneer een organisme wordt gegeten.

Brandstoffen leveren energie en bouwstoffen worden gebruikt voor groei.

Omdat bij elke stap energie verloren gaat door verbranding, uitwerpselen en niet-opgegeten organismen.

De koolstofkringloop is het proces waarbij koolstof in verschillende stoffen door organismen en de lucht wordt doorgegeven.

Planten nemen koolstof op uit koolstofdioxide uit de lucht tijdens fotosynthese.

Planten gebruiken koolstof om glucose en andere energierijke stoffen te maken.

Dieren krijgen koolstof binnen door planten of andere dieren te eten.

Bij verbranding wordt koolstof omgezet in koolstofdioxide dat aan de lucht wordt afgegeven.

Reducenten breken dode resten af en zetten koolstof weer om in koolstofdioxide.

Deze koolstof wordt door reducenten verwerkt en komt uiteindelijk weer in de lucht als koolstofdioxide.

De kringloop zorgt ervoor dat koolstof steeds opnieuw beschikbaar is voor organismen.

De stikstofkringloop is het proces waarbij stikstof in verschillende vormen door organismen en de bodem wordt doorgegeven.

Stikstof is nodig voor de opbouw van eiwitten en DNA.

Planten nemen stikstof op in de vorm van nitraat uit de bodem.

Planten gebruiken nitraat samen met glucose om eiwitten te maken.

Dieren krijgen stikstof binnen door plantaardige of dierlijke eiwitten te eten.

Reducenten breken deze eiwitten af en zetten ze om in andere stikstofverbindingen.

Bij de afbraak ontstaan onder andere ammoniak en ammonium.

Bepaalde bacteriën in de bodem zetten ammonium om in nitraat.

Deze bacteriën zetten stikstof uit de lucht om in stoffen die planten kunnen gebruiken.

Ze komen onder andere voor in wortelknolletjes van planten zoals klaver en lupine.

Planten kunnen alleen stikstof opnemen in de vorm van nitraat en niet als stikstofgas.

De kringloop zorgt ervoor dat stikstof steeds opnieuw beschikbaar blijft voor organismen.

Biotische factoren zijn invloeden uit de levende natuur zoals voedsel, roofdieren en soortgenoten.

Abiotische factoren zijn invloeden uit de levenloze natuur zoals temperatuur, licht en water.

Ze beïnvloeden bijvoorbeeld de hoeveelheid voedsel en de kans om opgegeten te worden.

Ze bepalen onder andere de leefomstandigheden zoals temperatuur en hoeveelheid water.

Een individu is één enkel organisme.

Een populatie is een groep individuen van dezelfde soort in een bepaald gebied die zich onderling voortplanten.

Een levensgemeenschap bestaat uit alle populaties die in een bepaald gebied samenleven.

Een ecosysteem is een gebied met alle populaties en de abiotische factoren die daar voorkomen.

De niveaus zijn individu, populatie, levensgemeenschap en ecosysteem.

Biologisch evenwicht is een situatie waarin de grootte van populaties schommelt rond een bepaalde waarde.

De grootte verandert door invloeden van biotische en abiotische factoren.

Een populatie groeit wanneer de omstandigheden gunstig zijn zoals veel voedsel en weinig vijanden.

Een populatie neemt af bij ongunstige omstandigheden zoals weinig voedsel of veel ziekte.

Optimale omstandigheden zijn omstandigheden waarbij groei en voortplanting het best verlopen.

Een optimumkromme is een diagram dat laat zien hoe goed een organisme leeft bij verschillende waarden van een abiotische factor.

Optimum betekent de beste waarde waarbij een organisme het beste kan leven en zich voortplanten.

Het tolerantiegebied is het gebied van omstandigheden waarin een organisme kan overleven.

Buiten het tolerantiegebied kan een organisme niet overleven.

Roofdieren verkleinen de populatie door dieren op te eten.

Bij veel voedsel groeit de populatie en bij weinig voedsel neemt de populatie af.

Aanpassingen zijn kenmerken waardoor dieren beter kunnen overleven in hun leefomgeving.

Aanpassingen zorgen ervoor dat dieren beter voedsel kunnen vinden en minder snel worden opgegeten.

Een gestroomlijnd lichaam heeft weinig uitsteeksels waardoor de weerstand van water of lucht klein is.

Hierdoor kunnen ze makkelijker en sneller door het water bewegen.

De huid is bedekt met schubben en een laag slijm waardoor de weerstand kleiner wordt.

Een schutkleur is een kleur waardoor een dier minder opvalt in zijn omgeving.

Een schutkleur helpt dieren om niet op te vallen voor vijanden of prooien.

Zoolgangers zijn dieren die op hun hele voetzool lopen.

Ze hebben een groot steunoppervlak waardoor ze minder snel wegzakken in zachte grond.

Teengangers zijn dieren die op hun tenen lopen.

Ze kunnen sneller rennen en springen doordat ze op hun tenen lopen.

Hoefgangers zijn dieren die op de toppen van hun tenen lopen.

Ze zijn aangepast om snel te bewegen op een harde ondergrond.

Ze hebben scherpe klauwen en een haaksnavel om prooien te vangen en te verscheuren.

Een haaksnavel is een kromme snavel waarmee prooien in stukken worden gescheurd.

Een kegelsnavel is een korte, stevige snavel om zaden te kraken.

Een pincetsnavel is een smalle, spitse snavel om insecten te vangen.

Een zeefsnavel is een brede snavel waarmee voedsel uit het water wordt gezeefd.

Een priemsnavel is een lange, dunne snavel om voedsel uit de bodem te halen.

Ze hebben zwemvliezen, waterafstotende veren en vaak een zeefsnavel.

Huidmondjes zijn kleine openingen in de opperhuid van bladeren waardoor stoffen worden opgenomen en afgegeven.

Via huidmondjes neemt een plant koolstofdioxide op en geeft zuurstof en waterdamp af.

Ze zorgen voor gaswisseling en spelen een rol bij fotosynthese en verdamping.

Ze hebben bijvoorbeeld weinig huidmondjes, een dikke waslaag en kleine bladeren.

Daardoor verliezen ze minder water door verdamping.

Een waslaagje vermindert verdamping en beschermt tegen uitdroging.

Beharing zorgt ervoor dat water minder snel verdampt.

Ze slaan water op in bladeren of in de stengel.

Hiermee kunnen ze snel of diep water opnemen uit de bodem.

Ze hebben vaak veel huidmondjes, grote bladeren en een dunne waslaag.

Grote bladeren helpen bij het opnemen van licht en het afgeven van water.

Ze hebben vaak een zwak wortelstelsel en soms luchtkanalen in de stengels.

De huidmondjes zitten alleen aan de bovenkant van de bladeren.

Ze nemen stoffen direct op via hun bladeren uit het water.

Luchtkanalen zijn ruimtes in de stengel die zuurstof naar de wortels vervoeren.

Zonplanten zijn planten die het best groeien bij veel licht.

Schaduwplanten zijn planten die goed groeien bij weinig licht.

Ze hebben vaak grote, dunne en donkergroene bladeren.

Klimplanten zijn planten die met hulp van andere structuren omhoog groeien om meer licht te krijgen.

Ze gebruiken hechtwortels of ranken om zich vast te houden.