Ordenen is het indelen van organismen in groepen op basis van overeenkomsten en verschillen in kenmerken.

Door organismen te ordenen krijgen we overzicht en kunnen we beter begrijpen hoe soorten met elkaar verwant zijn.

Een kenmerk is een eigenschap waaraan je een organisme kunt herkennen, zoals de vorm van een blad of het hebben van botten.

Een organisme is een levend wezen dat alle levenskenmerken vertoont, zoals ademhalen, groeien en voortplanten.

Levenskenmerken zijn eigenschappen die alle levende wezens hebben, zoals groeien, voeden, ademen en voortplanten.

Een soort is een groep organismen die onderling vruchtbare nakomelingen kunnen krijgen.

Een geslacht is een groep van nauw verwante soorten, zoals de paardachtigen waartoe paarden en zebra’s behoren.

Een familie bestaat uit verschillende geslachten die sterke overeenkomsten hebben, zoals de katachtigen.

Een orde is een groep families die nog grotere overeenkomsten hebben in bouw en leefwijze.

Een klasse is een groep orden met gemeenschappelijke kenmerken, zoals alle zoogdieren.

Een stam is een grote groep organismen met dezelfde belangrijkste kenmerken, zoals alle gewervelde dieren.

Een rijk is de hoogste indelingsgroep van organismen, bijvoorbeeld het dierenrijk of plantenrijk.

Biologen onderscheiden vijf rijken: bacteriën, schimmels, planten, dieren en protisten.

Determineren is het opzoeken van de naam van een organisme met behulp van een determinatietabel.

Een determinatietabel is een hulpmiddel waarmee je stap voor stap vaststelt tot welke groep een organisme behoort.

Ordenen maakt het makkelijker om organismen te herkennen, te bestuderen en te vergelijken.

Verwantschap betekent dat organismen afstammen van een gemeenschappelijke voorouder.

De mens hoort bij de zoogdieren omdat hij net als andere zoogdieren levend baart en melk geeft aan de jongen.

Soorten binnen een geslacht verschillen in kleine kenmerken, zoals kleur, grootte of leefgebied.

Het helpt biologen om beter te begrijpen hoe organismen zijn opgebouwd en hoe ze met elkaar verwant zijn.

Verwantschap betekent dat organismen afstammen van een gemeenschappelijke voorouder en daardoor overeenkomsten hebben.

Biologen vergelijken uiterlijke kenmerken en onderzoeken DNA om verwantschap tussen soorten vast te stellen.

Overeenkomsten zijn eigenschappen die soorten delen, zoals de bouw van een skelet of de manier van voortplanten.

Ze lijken op elkaar omdat ze erfelijke eigenschappen delen van een gezamenlijke voorouder.

Een gemeenschappelijke voorouder is een organisme waaruit verschillende soorten zijn ontstaan in de loop van de evolutie.

Bewijzen zijn overeenkomsten in bouw, embryonale ontwikkeling en overeenkomsten in DNA.

Met DNA-onderzoek kunnen biologen zien hoe sterk soorten genetisch op elkaar lijken.

Een stamboom laat zien hoe soorten met elkaar verwant zijn en van welke voorouders ze afstammen.

Evolutie is de geleidelijke verandering van soorten door erfelijke variatie en natuurlijke selectie.

De evolutietheorie beschrijft hoe soorten ontstaan, veranderen en uitsterven door natuurlijke processen.

Charles Darwin was een Britse wetenschapper die de evolutietheorie ontwikkelde door onderzoek naar variatie bij soorten.

Natuurlijke selectie betekent dat organismen met gunstige eigenschappen meer nakomelingen krijgen.

Een tussenvorm is een fossiel dat kenmerken van twee groepen heeft en laat zien hoe soorten zich ontwikkelden.

Fossielen zijn versteende resten of afdrukken van organismen die miljoenen jaren oud kunnen zijn.

Fossielen laten zien hoe organismen vroeger leefden en hoe soorten zich in de tijd hebben ontwikkeld.

Soortvorming is het ontstaan van een nieuwe soort uit een bestaande soort door veranderingen in kenmerken.

Aanpassing betekent dat een soort eigenschappen krijgt die beter passen bij de leefomgeving.

Het DNA van de mens en chimpansee komt voor meer dan 98% overeen, wat wijst op een nauwe verwantschap.

Een verwantschapsboom laat zien hoe soorten van elkaar afstammen en hoe nauw ze verwant zijn.

Verwantschap helpt biologen om soorten in te delen op basis van evolutionaire overeenkomsten in plaats van alleen uiterlijk.

Het dierenrijk is het rijk van alle organismen die zich kunnen bewegen, eten en reageren op hun omgeving.

Dieren worden geordend op basis van kenmerken zoals skelet, symmetrie en lichaamsbouw.

Gewervelde dieren hebben een wervelkolom, ongewervelde dieren niet.

De vijf groepen zijn vissen, amfibieën, reptielen, vogels en zoogdieren.

Symmetrie betekent dat het lichaam in gelijke delen verdeeld kan worden, bijvoorbeeld links en rechts.

Tweezijdig symmetrische dieren hebben een linker- en rechterhelft die elkaars spiegelbeeld zijn.

Niet-symmetrische dieren hebben geen vaste vorm, zoals sponzen.

Een inwendig skelet zit binnen in het lichaam en geeft stevigheid, zoals bij mensen en vissen.

Een uitwendig skelet is een harde laag aan de buitenkant die het dier beschermt, zoals bij insecten en kreeften.

De wervelkolom is de ruggengraat van gewervelde dieren, opgebouwd uit wervels.

Sponzen zijn eenvoudige dieren zonder skelet of organen die leven op de bodem van de zee.

Holtedieren, zoals kwallen, hebben tentakels en vangen voedsel met een holte in hun lichaam.

Stekelhuidigen, zoals zeesterren, hebben een kalkachtig skelet en leven op de zeebodem.

Geleedpotigen zijn dieren met een uitwendig skelet en poten met gewrichten, zoals insecten en spinnen.

Weekdieren hebben een zacht lichaam, vaak met een schelp, zoals slakken en mosselen.

Gewervelde dieren hebben een inwendig skelet met een wervelkolom en een schedel.

Koudbloedige dieren hebben een lichaamstemperatuur die afhangt van de omgeving, zoals vissen en reptielen.

Warmbloedige dieren houden hun lichaamstemperatuur constant, zoals vogels en zoogdieren.

Vissen hebben kieuwen om onder water zuurstof op te nemen; dat is een aanpassing aan hun leefomgeving.

Ordenen helpt biologen om verwantschappen te begrijpen en om soorten beter te herkennen en te bestuderen.

Het plantenrijk omvat alle organismen die zelf hun voedsel kunnen maken door middel van fotosynthese.

Planten maken voedsel door fotosynthese: ze gebruiken zonlicht, water en koolstofdioxide om glucose te vormen.

De drie hoofdgroepen zijn wieren, sporenplanten en zaadplanten.

Wieren zijn eenvoudige planten zonder wortels, stengels of bladeren die vaak in water leven, zoals algen.

Sporenplanten planten zich voort met sporen in plaats van zaden, zoals mossen en varens.

Zaadplanten planten zich voort met zaden die ontstaan na bevruchting van een eicel.

Bij naaktzadigen liggen de zaden vrij, bij bedektzadigen zitten ze in vruchten.

Naaktzadigen zijn onder andere naaldbomen zoals dennen en sparren.

Bedektzadigen zijn bloemplanten zoals rozen, tulpen en eiken.

Mossen zijn kleine groene planten die groeien op vochtige plaatsen en zich voortplanten met sporen.

Varens zijn sporenplanten met wortels, stengels en bladeren die zich voortplanten via sporen aan de onderkant van hun bladeren.

Algen zijn eenvoudige wieren die in water leven en zuurstof produceren door fotosynthese.

Planten leveren zuurstof, voedsel, bouwmateriaal en grondstoffen voor medicijnen en kleding.

Fotosynthese is het proces waarbij planten zonlicht gebruiken om water en koolstofdioxide om te zetten in glucose en zuurstof.

Zaden bevatten een kiem en reservevoedsel waarmee een nieuwe plant kan groeien.

Bloemen zorgen voor voortplanting door het vormen van zaden na bestuiving en bevruchting.

Bladeren vangen zonlicht op voor fotosynthese en zorgen voor verdamping van water.

Wortels nemen water en mineralen op uit de bodem en verankeren de plant stevig in de grond.

Planten worden geordend op kenmerken zoals de aanwezigheid van zaden, bloemen en transportvaten.

Met kennis van planten kunnen we beter zorgen voor voedselproductie, natuurbeheer en biodiversiteit.

Schimmels zijn organismen die bestaan uit dunne draden en leven van dode of levende stoffen.

Schimmels leven op en in planten, dieren of in voedsel, vooral op warme en vochtige plekken.

De meeste schimmels planten zich voort met sporen die zich door de lucht verspreiden.

Schimmeldraden zijn dunne draadjes waarmee schimmels voedsel opnemen en groeien.

Een schimmelnetwerk is een web van schimmeldraden dat samen een groot ondergronds stelsel vormt.

Sporen zijn kleine deeltjes waarmee schimmels zich voortplanten; ze kunnen uitgroeien tot nieuwe schimmels.

Een paddenstoel is het vruchtlichaam van een schimmel waarin de sporen worden gevormd.

Schimmels breken dode resten af en spelen zo een belangrijke rol bij het opruimen van organisch materiaal.

Gistcellen zijn eencellige schimmels die suikers omzetten in koolstofdioxide en alcohol.

Gist wordt gebruikt bij het bakken van brood en het maken van bier en wijn.

Rotschimmel groeit op oud voedsel en veroorzaakt bederf door stoffen af te breken.

Nee, sommige schimmels zijn nuttig, zoals paddenstoelen en gist, maar andere kunnen ziekten veroorzaken.

Penicillineschimmels maken stoffen die bacteriën doden en worden gebruikt om antibiotica te maken.

Een schimmelinfectie is een aandoening waarbij schimmels groeien op huid, nagels of slijmvliezen.

Omdat brood warm en vochtig is en veel voedingsstoffen bevat voor de schimmel.

Door voedsel koel, droog en luchtdicht te bewaren, zodat sporen niet kunnen ontkiemen.

Mycelium is het geheel van alle schimmeldraden van een schimmel.

Schimmels breken organisch materiaal af en zorgen dat voedingsstoffen weer beschikbaar komen voor planten.

Eetbare schimmels zijn onder andere champignons, truffels en gisten die veilig zijn voor consumptie.

Dan kunnen ze voedsel bederven of ziekten veroorzaken bij mensen en dieren.

Bacteriën zijn eencellige organismen zonder celkern die overal op aarde voorkomen.

Bacteriën leven bijna overal: in de grond, in water, in voedsel en zelfs in je lichaam.

Een bacterie bestaat uit een celmembraan, cytoplasma en erfelijk materiaal, maar heeft geen celkern.

Bacteriën delen zich snel in tweeën; zo kunnen ze zich razendsnel vermenigvuldigen.

Een infectie ontstaat wanneer schadelijke bacteriën in je lichaam groeien en stoffen uitscheiden.

Dat zijn bacteriën die je ziek kunnen maken door giftige stoffen af te geven.

Nuttige bacteriën helpen bij het verteren van voedsel of bij het maken van yoghurt en kaas.

Melkzuurbacteriën zetten suiker om in melkzuur en worden gebruikt bij het maken van yoghurt en zuurkool.

Darmbacteriën leven in je darmen en helpen bij de vertering en aanmaak van vitamines.

Rottingsbacteriën breken dode resten af en zorgen dat voedingsstoffen weer in de natuur terechtkomen.

Reducenten, zoals bacteriën en schimmels, breken dode organismen af tot voedingsstoffen voor planten.

Door voedsel te verhitten, koelen of drogen, zodat bacteriën niet meer kunnen groeien.

Het afweersysteem maakt antistoffen aan die bacteriën onschadelijk maken.

Een antibioticum is een medicijn dat bacteriën doodt of hun groei stopt.

Omdat virussen geen cellen hebben en antibiotica alleen bacteriën aantasten.

Resistentie betekent dat bacteriën ongevoelig worden voor antibiotica door aanpassing van hun DNA.

Een bacteriekolonie is een groep bacteriën die uit één bacterie is ontstaan en samen groeit.

Onder gunstige omstandigheden kunnen bacteriën zich elke 20 minuten verdubbelen.

Bacteriën breken organisch materiaal af en spelen een belangrijke rol in de kringloop van stoffen.

Nuttige bacteriën worden gebruikt in voedselproductie, afvalverwerking en als bescherming in onze darmen.