Een enzym is een speciaal eiwit dat chemische reacties in cellen versnelt zonder zelf verbruikt te worden.

Enzymen zorgen ervoor dat stofwisselingsprocessen, zoals verbranding en fotosynthese, snel genoeg verlopen om het leven mogelijk te maken.

Dat betekent dat elk enzym maar één bepaalde reactie versnelt en alleen op één specifieke stof inwerkt.

Een enzym bindt aan een stof die precies in het enzym past, versnelt de reactie en komt daarna weer vrij om opnieuw te werken.

Het enzym verandert niet en kan opnieuw worden gebruikt om dezelfde reactie te versnellen.

Enzymactiviteit is de snelheid waarmee een enzym een reactie versnelt.

De enzymactiviteit hangt onder andere af van de temperatuur en de zuurgraad (pH).

De optimumtemperatuur is de temperatuur waarbij het enzym het snelst werkt.

Bij lage temperaturen is een enzym tijdelijk onwerkzaam en verloopt de reactie heel langzaam of helemaal niet.

Bij een te hoge temperatuur verandert de vorm van het enzym, waardoor het onwerkzaam wordt en niet meer kan herstellen.

De pH geeft aan hoe zuur of basisch een vloeistof is. Een pH van 7 is neutraal, lager is zuur en hoger is basisch.

Elk enzym werkt het best bij een bepaalde pH. Vaak is dat rond pH 7, een neutrale zuurgraad.

Bacteriën en schimmels groeien dan sneller omdat hun enzymen optimaal werken bij warmte en vocht.

Bij voedselvergiftiging eet je voedsel met giftige stoffen van bacteriën, bij een voedselinfectie eet je voedsel met de bacteriën zelf.

Conserveren is het behandelen of bewaren van voedsel zodat bacteriën en schimmels niet goed kunnen groeien.

Bij lage temperaturen zijn enzymen van bacteriën en schimmels bijna niet actief, waardoor voedsel minder snel bederft.

Pasteuriseren is voedsel kort verhitten tot 72 °C zodat de meeste bacteriën en schimmels doodgaan, maar niet alle.

Steriliseren is voedsel verhitten tot 130 à 140 °C zodat alle bacteriën, schimmels en enzymen onwerkzaam worden.

Conserveermiddelen doden bacteriën en schimmels of remmen hun groei, zodat voedsel langer houdbaar blijft.

Azijn, suiker en zout zijn natuurlijke conserveermiddelen die door hun werking bacteriën en schimmels tegengaan.

Voedingsmiddelen zijn alles wat je eet en drinkt, en voedingsstoffen zijn de bruikbare stoffen die daaruit in je lichaam worden opgenomen.

De zes groepen zijn eiwitten, koolhydraten, vetten, water, mineralen en vitaminen.

Bouwstoffen zijn nodig voor de groei en het herstel van cellen en weefsels in je lichaam.

Eiwitten, koolhydraten en vetten kunnen als brandstof worden gebruikt om energie te leveren.

Reservestoffen zijn stoffen die je lichaam opslaat, zoals vet of glycogeen, om later te gebruiken als energiebron.

Mineralen en vitaminen zijn beschermende stoffen die helpen om je gezond te houden en ziekten te voorkomen.

Voedingsvezels zijn plantaardige stoffen die de mens niet kan verteren, maar ze stimuleren wel de darmbewegingen en zorgen voor een goede stoelgang.

Eiwitten zijn nodig voor de opbouw van cellen en enzymen en worden gebruikt bij groei en herstel van het lichaam.

Een overschot aan eiwitten wordt gebruikt als brandstof bij de verbranding, omdat eiwitten niet worden opgeslagen.

Koolhydraten zijn suikers en zetmeel die vooral in plantaardig voedsel voorkomen en energie leveren aan het lichaam.

Glucose wordt in cellen verbrand om energie te leveren of opgeslagen als vet of glycogeen als reservestof.

Verzadigde vetten zijn meestal dierlijk en vast, terwijl onverzadigde vetten meestal plantaardig en vloeibaar zijn.

Onverzadigde vetten verlagen het risico op hart- en vaatziekten, terwijl te veel verzadigde vetten dit risico verhogen.

Water is nodig voor het vervoer van stoffen, de vorming van cytoplasma en om je lichaamstemperatuur op peil te houden.

Bij een volwassene bestaat ongeveer 55 tot 65 procent van het lichaam uit water.

Mineralen zijn nodig als bouwstoffen, bijvoorbeeld voor botten en tanden, en als beschermende stoffen voor gezonde lichaamsprocessen.

Calcium is nodig voor de opbouw van botten en tanden en helpt bij spierwerking en zenuwfuncties.

Vitaminen zijn stoffen die je lichaam in kleine hoeveelheden nodig heeft om gezond te blijven en goed te functioneren.

Een tekort aan vitaminen kan leiden tot gebreksziekten, zoals slecht zien bij een tekort aan vitamine A of bloedstollingsproblemen bij een tekort aan vitamine K.

Door gevarieerd te eten, met producten uit alle zes groepen voedingsstoffen, krijg je alles binnen wat je lichaam nodig heeft.

De Schijf van Vijf is een hulpmiddel van het Voedingscentrum dat laat zien welke groepen voedingsmiddelen je elke dag nodig hebt voor een gezonde voeding.

De vijf vakken zijn: groente en fruit, smeer- en bereidingsvetten, eiwitrijke producten zoals zuivel en vlees, volkorenproducten en dranken.

Zo krijg je alle voedingsstoffen binnen die je lichaam nodig heeft om gezond te blijven.

In vak 1 zitten groente en fruit. Ze leveren vooral vitaminen, mineralen en voedingsvezels.

In vak 2 zitten plantaardige vetten, zoals olie en halvarine, die gezonde vetten en vitaminen leveren.

In vak 3 zitten eiwitrijke producten zoals vis, vlees, eieren, noten, peulvruchten en zuivelproducten.

In vak 4 staan volkorenproducten zoals volkorenbrood, volkorenpasta, zilvervliesrijst en aardappelen.

In vak 5 staan gezonde dranken, zoals water, groene thee en beperkte hoeveelheden zwarte thee of koffie.

Energiebehoefte is de hoeveelheid energie die je lichaam nodig heeft voor alle activiteiten en lichaamsfuncties.

Die hangt af van je geslacht, leeftijd, lengte, temperatuur van de omgeving en hoeveel je beweegt.

De grondstofwisseling is de hoeveelheid energie die je lichaam in rust gebruikt voor basisfuncties zoals ademhaling en hartslag.

Bij overvoeding eet iemand meer dan het lichaam nodig heeft, waardoor vet wordt opgeslagen en overgewicht kan ontstaan.

Bij ondervoeding krijgt iemand te weinig energie of voedingsstoffen binnen, wat kan leiden tot gebreksziekten en ondergewicht.

Door gezonder te eten, minder tussendoortjes en frisdrank te nemen en meer te bewegen, val je verantwoord af.

Daardoor krijg je te weinig voedingsstoffen binnen en houd je het afvallen vaak niet lang vol.

Een eetstoornis is een geestelijke ziekte waarbij iemand te veel of te weinig eet en ongezond bezig is met voeding en gewicht.

Eetstoornissen kunnen ontstaan door invloeden van media, stress, nare gebeurtenissen, perfectionisme of ontevredenheid over jezelf.

Bij anorexia nervosa eet iemand extreem weinig en honger zichzelf uit om af te vallen.

Bij boulimia nervosa eet iemand veel en probeert daarna het eten kwijt te raken door te braken of extreem te bewegen.

Het is belangrijk om dit te bespreken met de huisarts, zodat er professionele hulp kan worden geboden.

Het verteringsstelsel is het geheel van organen dat voedsel afbreekt en voedingsstoffen opneemt in het bloed.

Het verteringskanaal bestaat uit mond, slokdarm, maag, twaalfvingerige darm, dunne darm, dikke darm, endeldarm en anus.

De lever, alvleesklier en verteringsklieren maken enzymen aan die helpen bij de vertering van voedsel.

Vertering is het afbreken van grote voedingsstoffen tot kleine stoffen die door de darmwand in het bloed kunnen worden opgenomen.

Verteringsproducten zijn de kleine stoffen die ontstaan bij vertering en in het bloed kunnen worden opgenomen.

Water, mineralen en vitaminen kunnen direct door de darmwand in het bloed worden opgenomen.

Verteringssappen bevatten enzymen die helpen om voedingsstoffen sneller af te breken.

Verteringssappen worden gemaakt in verteringsklieren, zoals de speekselklieren, maagsapklieren, lever, alvleesklier en darmsapklieren.

Het enzym in speeksel breekt zetmeel af tot glucose.

Dat zijn delen van het voedsel, zoals voedingsvezels, die niet door enzymen kunnen worden afgebroken en via de anus het lichaam verlaten.

Darmperistaltiek is het samentrekken van de spieren in de darmwand waardoor voedsel wordt voortgeduwd en gemengd met verteringssappen.

Kringspieren en lengtespieren in de wand van het verteringskanaal zorgen samen voor peristaltische bewegingen.

De bewegingen zorgen ervoor dat het voedsel goed gemengd wordt met verteringssappen en dat het stap voor stap door het verteringskanaal gaat.

Voedingsvezels prikkelen de spieren in de darmwand, waardoor de darmperistaltiek beter werkt en de stoelgang soepel verloopt.

In de dunne darm worden de meeste voedingsstoffen opgenomen in het bloed na voltooiing van de vertering.

In de dikke darm wordt water uit de voedselresten gehaald, zodat ontlasting ontstaat.

De endeldarm verzamelt de ontlasting totdat je aandrang krijgt om te poepen.

De anus is een kringspier die de uitgang van de endeldarm afsluit en open gaat bij het poepen.

Vertering zorgt ervoor dat voedingsstoffen klein genoeg worden om door de darmwand in het bloed te worden opgenomen en gebruikt te kunnen worden.

Onverteerde resten verlaten via de endeldarm en anus het lichaam als ontlasting.

In de mond wordt het voedsel gekauwd en vermengd met speeksel, zodat het makkelijker te slikken is en de vertering kan beginnen.

Door te kauwen wordt het voedsel in kleinere stukjes verdeeld, waardoor enzymen beter op het voedsel kunnen inwerken.

Speeksel bevat slijm, water en een enzym dat zetmeel afbreekt tot glucose.

Speeksel wordt geproduceerd door de speekselklieren die in en bij de mond liggen.

Slijm zorgt ervoor dat het voedsel glad wordt en makkelijker kan worden doorgeslikt.

Bij het slikken sluit de huig de neusholte af en het strotklepje de luchtpijp, zodat het voedsel de slokdarm in kan.

De slokdarm vervoert het voedsel van de keelholte naar de maag door middel van peristaltische bewegingen.

In de slokdarm vindt geen vertering plaats, alleen transport van het voedsel.

De maag kneedt het voedsel en mengt het met maagsap om het verder te verteren.

Maagsap bestaat uit water, maagzuur en een enzym dat eiwitten gedeeltelijk afbreekt.

Maagzuur doodt bacteriën in het voedsel en zorgt voor een zure omgeving waarin enzymen goed werken.

De maagportier is een kringspier die kleine hoeveelheden voedsel doorlaat naar de twaalfvingerige darm.

Gal is een vloeistof die in de lever wordt gemaakt en helpt bij het verdelen van vetten in kleine druppeltjes.

De galblaas slaat gal tijdelijk op en geeft het af aan de twaalfvingerige darm wanneer dat nodig is.

De alvleesklier produceert alvleessap met enzymen die eiwitten, vetten en koolhydraten helpen verteren.

In de twaalfvingerige darm worden gal en alvleessap toegevoegd aan de voedselbrij om de vertering te versnellen.

In de dunne darm worden verteringsproducten verder afgebroken en via de darmwand opgenomen in het bloed.

Daardoor is het oppervlak groot, zodat voedingsstoffen snel in het bloed kunnen worden opgenomen.

De dikke darm haalt water uit de overgebleven voedselresten, waardoor ontlasting ontstaat.

De anus sluit de endeldarm af en opent bij het poepen om de ontlasting het lichaam te laten verlaten.

Het gebit bestaat uit tanden en kiezen die vastzitten in het kaakbeen en gebruikt worden om voedsel fijn te maken.

Een tand of kies bestaat uit tandbeen met een laag glazuur op de kroon en een laag cement op de wortel.

Glazuur is het harde laagje dat het tandbeen beschermt tegen slijtage en zuren.

Het wortelvlies houdt tanden en kiezen stevig vast in het kaakbeen.

Planteneters eten alleen plantaardig voedsel, zoals gras en bladeren.

Plantaardig voedsel is moeilijk te verteren, daarom hebben planteneters een lang darmkanaal om genoeg tijd te hebben voor de vertering.

Planteneters hebben plooikiezen met harde richels van glazuur om plantaardig voedsel fijn te malen.

De meeste planteneters hebben geen hoektanden.

Vleeseters eten alleen dierlijk voedsel, zoals vlees van andere dieren.

Vlees is makkelijk te verteren, daarom hebben vleeseters een kort darmkanaal.

Vleeseters hebben knipkiezen die als een schaar werken om vlees in stukken te knippen.

Vleeseters gebruiken hun scherpe hoektanden om prooien te doden en vlees los te scheuren.

Alleseters eten zowel plantaardig als dierlijk voedsel.

Alleseters hebben knobbelkiezen met een ongelijk oppervlak waarmee ze voedsel kunnen malen.

Het darmkanaal van een alleseter is middellang, ongeveer negen meter bij de mens.

Ja, mensen hebben kleine, puntige hoektanden waarmee ze voedsel kunnen afbijten.

Tandplak is een plakkerig laagje van voedselresten en bacteriën dat zich elke dag op je tanden vormt.

Bacteriën in tandplak zetten suikers om in zuur, dat het glazuur aantast en gaatjes veroorzaakt.

Tanderosie is het oplossen van tandglazuur door zuren uit dranken of voedingsmiddelen.

Poets twee keer per dag met fluoride-tandpasta, eet niet te vaak tussendoor en beperk zure dranken.