Stofwisseling is het geheel van processen waarbij stoffen in het lichaam worden omgezet om energie vrij te maken of nieuwe stoffen te vormen.

Fotosynthese is het proces waarbij planten met behulp van zonlicht water en koolstofdioxide omzetten in glucose en zuurstof.

Zonlicht levert de energie die nodig is om koolstofdioxide en water om te zetten in glucose tijdens fotosynthese.

Fotosynthese vindt plaats in de bladgroenkorrels van de groene delen van de plant, vooral in de bladeren.

Bij fotosynthese ontstaan glucose, waarin energie wordt opgeslagen, en zuurstof als bijproduct.

Voor fotosynthese zijn water, koolstofdioxide en lichtenergie nodig.

Glucose bevat energie en dient als bouwsteen voor andere stoffen die de plant nodig heeft om te groeien.

De glucose wordt vervoerd naar andere delen van de plant, waar het als energiebron of bouwstof wordt gebruikt.

Afbraak is het proces waarbij energierijke stoffen zoals glucose worden omgezet in energie en afvalstoffen.

Mitochondriën breken glucose af om energie vrij te maken die de cel kan gebruiken voor zijn processen.

Mitochondriën komen voor in zowel plantaardige als dierlijke cellen.

Spiercellen gebruiken veel energie voor beweging en bevatten daarom veel mitochondriën om die energie te leveren.

Bij de afbraak van glucose komt energie vrij die de cel gebruikt om te groeien, herstellen en functioneren.

Fotosynthese maakt glucose aan, terwijl afbraak glucose weer omzet in energie; samen vormen ze de stofwisseling van de plant.

Zonder stofwisseling zouden organismen geen energie hebben om te bewegen, groeien of zichzelf te herstellen.

De zuurstof wordt afgegeven aan de lucht en gebruikt door planten en dieren voor verbranding in de cellen.

Fotosynthese bouwt energierijke stoffen op met behulp van licht, terwijl verbranding die stoffen afbreekt om energie vrij te maken.

Mitochondriën zijn te klein voor een lichtmicroscoop, maar zichtbaar met een elektronenmicroscoop.

De energie uit glucose wordt gebruikt voor beweging, groei, herstel en het maken van nieuwe stoffen in de cel.

De vergelijking is: water + koolstofdioxide + energie → glucose + zuurstof.

Verbranding is het proces waarbij glucose in de cellen wordt afgebroken met zuurstof om energie vrij te maken.

Verbranding levert de energie die nodig is voor beweging, groei en het op peil houden van je lichaamstemperatuur.

De brandstof bij verbranding is glucose, een suiker die energie bevat.

Verbranding vindt plaats in alle cellen van je lichaam, dag en nacht.

Voor verbranding zijn glucose en zuurstof nodig.

Bij verbranding ontstaan water, koolstofdioxide en energie.

Zonder zuurstof kan er geen verbranding plaatsvinden en sterft de cel.

Zuurstof wordt ingeademd, via het bloed vervoerd en doorgegeven aan de cellen.

Koolstofdioxide wordt via het bloed naar de longen gebracht en uitgeademd.

Een deel van de energie die vrijkomt bij verbranding wordt omgezet in warmte, die je lichaam afgeeft aan de omgeving.

Bij meer beweging hebben je cellen meer energie nodig, waardoor de verbranding toeneemt.

Bij inspanning werken hart en longen harder om extra zuurstof en glucose aan te voeren en afvalstoffen af te voeren.

Omdat cellen continu energie nodig hebben om te blijven functioneren, stopt verbranding nooit.

De energie wordt gebruikt voor beweging, warmteproductie en herstel van het lichaam.

De vergelijking luidt: glucose + zuurstof → water + koolstofdioxide + energie.

De verbranding in je lichaam verloopt langzaam en gecontroleerd, zonder vlammen.

Als verbranding te traag is, krijg je te weinig energie en kun je je moe of koud voelen.

Het water verlaat het lichaam via adem, zweet en urine.

Spiercellen verbruiken de meeste energie, vooral tijdens beweging.

Als verbranding stopt, krijgt de cel geen energie meer en sterft ze af.

Het ademhalingsstelsel bestaat uit organen die ervoor zorgen dat zuurstof wordt opgenomen en koolstofdioxide wordt afgegeven.

Bij het ademhalingsstelsel horen onder andere de neusholte, keelholte, luchtpijp, bronchiën en longen.

De neusholte zuivert, verwarmt en maakt de ingeademde lucht vochtig voordat deze naar de longen gaat.

Via de neus wordt de lucht gefilterd en opgewarmd, terwijl mondademhaling de longen gevoeliger maakt voor stof en kou.

Neusharen houden grote stofdeeltjes tegen die anders in de longen terecht zouden komen.

Het neusslijmvlies produceert slijm dat stofdeeltjes en ziekteverwekkers opvangt en naar de keelholte vervoert.

Trilharen bewegen slijm met stofdeeltjes naar de keelholte, waar het wordt ingeslikt.

Het strotklepje sluit de luchtpijp af tijdens het slikken, zodat voedsel niet in de luchtpijp terechtkomt.

Dan sluit het strotklepje niet goed en komt er voedsel of drank in de luchtpijp, wat hoesten veroorzaakt.

De luchtpijp vervoert lucht van het strottenhoofd naar de longen en blijft altijd open door kraakbeenringen.

De bronchiën vertakken de luchtpijp naar beide longen en zorgen dat lucht in de longen verspreid wordt.

Luchtpijptakjes zijn de dunne vertakkingen van de bronchiën die eindigen in longblaasjes.

In de longblaasjes vindt gaswisseling plaats: zuurstof gaat het bloed in en koolstofdioxide wordt afgegeven.

Longhaarvaten zijn kleine bloedvaatjes rondom de longblaasjes waar zuurstof en koolstofdioxide worden uitgewisseld.

Dunne wanden maken het voor gassen gemakkelijker om snel uit te wisselen tussen lucht en bloed.

Het middenrif helpt bij het ademhalen door op en neer te bewegen en zo de borstholte groter of kleiner te maken.

Kraakbeenringen zorgen ervoor dat de luchtpijp open blijft, ook tijdens het ademhalen of slikken.

De lucht wordt minder goed gefilterd en verwarmd, waardoor het slijmvlies in de longen kan uitdrogen of geïrriteerd raken.

Het reukzintuig controleert de ingeademde lucht en waarschuwt bij gevaarlijke of stinkende gassen.

Het totale oppervlak van alle longblaasjes samen is ongeveer 70 tot 100 vierkante meter, zo groot als een klaslokaal.

Bij ademhalen neem je zuurstof op uit de lucht en geef je koolstofdioxide en water af aan de omgeving.

Gaswisseling is de uitwisseling van zuurstof en koolstofdioxide tussen de lucht in de longen en het bloed.

Gaswisseling vindt plaats in de longblaasjes, die omgeven zijn door haarvaten.

Dunne wanden zorgen ervoor dat zuurstof en koolstofdioxide gemakkelijk tussen lucht en bloed kunnen bewegen.

De zuurstof gaat vanuit de longblaasjes in het bloed en wordt naar alle cellen vervoerd.

Koolstofdioxide gaat vanuit het bloed naar de longblaasjes en wordt uitgeademd.

Bij het uitademen geef je ook waterdamp en warmte af.

Omdat de longblaasjes samen een groot oppervlak hebben en dunne wanden bezitten.

Ademhalingsspieren zijn het middenrif, de tussenribspieren, de buikspieren en soms de sleutelbeenspieren.

Borstademhaling is ademhalen waarbij de ribben en het borstbeen op en neer bewegen.

Buikademhaling is ademhalen waarbij het middenrif omlaag en omhoog beweegt en de buikwand uitzet.

Bij inademen spannen de ademhalingsspieren zich aan, de borstholte wordt groter en lucht stroomt naar binnen.

Bij uitademen ontspannen de spieren, de borstholte wordt kleiner en lucht stroomt naar buiten.

Bij diep ademhalen gebruik je naast de tussenribspieren ook de buikspieren en sleutelbeenspieren.

Omdat de ribben omhoog bewegen en het middenrif omlaag gaat, waardoor er meer ruimte ontstaat voor de longen.

De spieren ontspannen, de ribben zakken en het middenrif beweegt omhoog, waardoor de lucht naar buiten wordt geperst.

Bij borstademhaling beweegt de borstkas, bij buikademhaling vooral het middenrif en de buikwand.

De longen zetten uit doordat de borstholte groter wordt en de druk binnenin afneemt.

De longen krimpen doordat de borstholte kleiner wordt en de lucht naar buiten stroomt.

Ademhalen zorgt voor de opname van zuurstof die nodig is voor verbranding in cellen en voor het afvoeren van koolstofdioxide.

Je houdt je longen gezond door niet te roken, genoeg te bewegen en frisse lucht in te ademen.

In tabaksrook zitten duizenden schadelijke stoffen die de binnenkant van je luchtwegen beschadigen.

Teer blijft plakken aan de luchtwegen en tast het slijmvlies aan, waardoor je minder goed kunt ademen.

Nee, ook elektronische sigaretten en waterpijpen bevatten schadelijke stoffen die slecht zijn voor je longen.

Beschadigde longen kunnen minder zuurstof opnemen, waardoor je sneller buiten adem raakt.

Beweging versterkt je ademhalingsspieren en vergroot je longinhoud, waardoor je beter kunt ademhalen.

Door te sporten gaat je hart sneller kloppen en adem je dieper, wat je longen sterker maakt.

Smog is luchtvervuiling met fijnstof die in de lucht blijft hangen, vooral bij weinig wind.

Smog bevat kleine stofdeeltjes die diep in je longen kunnen doordringen en irritatie veroorzaken.

Bij veel smog kun je beter niet buiten sporten, omdat je dan meer vervuilde lucht inademt.

Frisse lucht is belangrijk; zorg voor ventilatie door ramen of ventilatieroosters open te zetten.

Dan stijgt de hoeveelheid koolstofdioxide, wat kan leiden tot hoofdpijn, vermoeidheid en concentratieverlies.

Ventileren vervangt oude lucht door frisse lucht en voorkomt ophoping van koolstofdioxide en ziektekiemen.

Met een koolstofdioxidemeter kun je zien of de lucht in een ruimte nog voldoende zuurstof bevat.

Hooikoorts is een allergie voor stuifmeel van bepaalde planten, waardoor je last krijgt van je neus, ogen en keel.

Pollen zijn kleine stuifmeelkorrels van planten die door de wind worden verspreid.

Het slijmvlies zwelt op en raakt ontstoken als reactie op stuifmeel, wat zorgt voor niezen en jeuk.

Vermijd dagen met veel stuifmeel, blijf binnen bij droog weer en gebruik eventueel medicijnen tegen allergie.

In het voorjaar vooral van bomen, en in de zomer van grassen en kruiden.

Frisse lucht bevat meer zuurstof en minder schadelijke stoffen, wat goed is voor je longen en concentratie.

Eencellige organismen nemen zuurstof op en geven koolstofdioxide af via hun celmembraan.

Omdat hun oppervlak groot genoeg is om rechtstreeks gassen met het water of de lucht uit te wisselen.

Eencelligen ademen via hun celmembraan, meercelligen hebben speciale ademhalingsorganen zoals longen of kieuwen.

Omdat hun lichaamsoppervlak te klein is om voldoende zuurstof op te nemen en koolstofdioxide af te geven.

Dieren kunnen ademen met tracheeën, kieuwen, longen of via de huid.

Tracheeën zijn vertakte buisjes in het lichaam van insecten waardoor lucht direct naar alle cellen stroomt.

Stigma’s zijn kleine openingen in het lichaam van insecten waardoor lucht het tracheeënstelsel binnenkomt.

Door pompende bewegingen van het achterlijf, waardoor lucht door de tracheeën stroomt.

Vissen ademen met kieuwen die zuurstof uit het water opnemen en koolstofdioxide afgeven.

De kieuwen liggen vlak achter de kop in de kieuwholten, bedekt door kieuwdeksels.

Kieuwplaatjes zorgen voor een groot oppervlak waar gaswisseling met het water kan plaatsvinden.

Omdat er in water minder zuurstof zit dan in lucht, is een groot oppervlak nodig voor voldoende opname.

Door zijn bek te openen en te sluiten, waardoor water via de kieuwplaatjes langsstroomt.

Kieuwdeksels beschermen de kieuwen en helpen bij het doorstromen van water langs de kieuwplaatjes.

Vogels ademen met longen en luchtzakken, waardoor er constant lucht met veel zuurstof door de longen stroomt.

Luchtzakken zorgen voor een continue luchtstroom, zodat de gaswisseling efficiënter is dan bij zoogdieren.

Een deel van de luchtzakken ligt voor en een deel achter de longen, verspreid door het lichaam.

Bij vogels stroomt de lucht in één richting door de longen, terwijl bij mensen dezelfde lucht in- en uitgaat.

Het bloed vervoert zuurstof van de ademhalingsorganen naar de cellen en brengt koolstofdioxide terug.

Zuurstof is nodig om glucose in de cellen te verbranden en energie vrij te maken voor levensprocessen.