Ongezond leven betekent dat je gewoonten of voeding het lichaam belasten, waardoor de kans op ziekten groter wordt.

Voeding, beweging, slaap, stress en het gebruik van genotmiddelen bepalen samen hoe gezond je leeft.

Te weinig beweging vergroot het risico op overgewicht, hart- en vaatziekten en diabetes type 2.

Een vetrijke voeding kan leiden tot overgewicht en aderverkalking, wat de bloedvaten vernauwt.

Cholesterol is een vetachtige stof in het bloed die nodig is voor celmembranen, maar in te grote hoeveelheden schadelijk kan zijn.

Aderverkalking is het ophopen van vet en kalk in de wanden van slagaders, waardoor de bloeddoorstroming vermindert.

Roken beschadigt longen en bloedvaten en verhoogt de kans op hartziekten, longkanker en andere aandoeningen.

Alcohol tast de lever en hersenen aan en verstoort het reactievermogen en de concentratie.

Overgewicht betekent dat je meer vet in je lichaam hebt dan gezond is, vaak door te veel energie-inname en te weinig beweging.

Obesitas is ernstig overgewicht dat de kans op hartziekten, diabetes en gewrichtsproblemen sterk verhoogt.

Langdurige stress verhoogt de bloeddruk en kan leiden tot vermoeidheid, slaapstoornissen en een verminderde weerstand.

Welvaartsziekten ontstaan door ongezonde leefgewoonten, zoals hartziekten, diabetes type 2 en overgewicht.

Voldoende slaap helpt bij herstel, regelt hormonen en versterkt het immuunsysteem.

Te veel suiker verhoogt de bloedsuikerspiegel en kan leiden tot overgewicht en diabetes.

Cafeïne stimuleert het zenuwstelsel en maakt je alerter, maar te veel kan hartkloppingen en slapeloosheid veroorzaken.

Bij uitdroging verliest het lichaam te veel water, wat kan leiden tot hoofdpijn, vermoeidheid en concentratieproblemen.

Verslavende middelen, zoals nicotine, alcohol en drugs, beïnvloeden de hersenen waardoor je er steeds meer van wilt gebruiken.

Bij lichamelijke verslaving raakt je lichaam gewend aan een middel, bij psychische verslaving voel je je er emotioneel afhankelijk van.

Door kleine stappen te zetten, doelen te stellen en steun te zoeken kun je ongezonde gewoonten vervangen door gezondere keuzes.

Een gezonde leefstijl bestaat uit evenwichtige voeding, voldoende beweging, genoeg slaap en het vermijden van stress en verslaving.

Het betekent dat allerlei processen in het lichaam automatisch worden afgestemd om inwendig evenwicht te behouden, zoals temperatuur en bloedsuiker.

Homeostase is het vermogen van het lichaam om inwendige omstandigheden, zoals temperatuur en zuurgraad, constant te houden.

Het zenuwstelsel ontvangt prikkels, verwerkt informatie en stuurt signalen naar spieren en organen voor een snelle reactie.

Het hormoonstelsel regelt langzamere processen in het lichaam door middel van chemische stoffen die via het bloed werken.

Zenuwen werken snel met elektrische impulsen, hormonen werken trager maar hebben langduriger effect via het bloed.

Een prikkel is een verandering in de omgeving waarop je lichaam reageert, zoals licht, geluid of aanraking.

Een impuls is een elektrisch signaal dat door zenuwcellen wordt doorgegeven als reactie op een prikkel.

De hersenen verwerken informatie uit zintuigen en sturen via zenuwen en hormonen het lichaam aan.

Het ruggenmerg geleidt signalen tussen de hersenen en de rest van het lichaam en kan reflexen aansturen.

Een reflex is een snelle, automatische reactie op een prikkel zonder dat je erover nadenkt, zoals je hand terugtrekken bij hitte.

Zintuigcellen nemen prikkels waar en zetten die om in impulsen die naar de hersenen worden gestuurd.

Een hormoon is een stof die door klieren in het bloed wordt afgegeven om organen aan te sturen of processen te regelen.

Hormonen worden geproduceerd door endocriene klieren, zoals de hypofyse, schildklier en bijnieren.

De hypofyse is de belangrijkste hormoonklier; hij stuurt andere klieren aan en regelt groei en waterhuishouding.

Insuline verlaagt het glucosegehalte in het bloed door opname van glucose in cellen te stimuleren.

Adrenaline maakt je lichaam klaar voor actie: het verhoogt hartslag, ademhaling en bloedsuikerspiegel bij stress of gevaar.

Bij diabetes kan het lichaam de bloedsuikerspiegel niet goed regelen doordat insuline niet goed werkt of te weinig wordt aangemaakt.

Feedback zorgt dat het lichaam veranderingen herkent en bijstuurt om evenwicht te behouden, zoals bij temperatuurregeling.

Het vegetatieve zenuwstelsel regelt onbewuste processen zoals hartslag, spijsvertering en ademhaling.

Samen zorgen ze voor snelle én langdurige aanpassingen zodat het lichaam goed reageert op veranderingen in de omgeving.

De huid beschermt het lichaam tegen ziekteverwekkers, regelt de temperatuur en voorkomt dat je uitdroogt.

De huid bestaat uit de opperhuid, lederhuid en onderhuidse bindweefsel.

De opperhuid vormt een waterdichte laag en voorkomt binnendringen van bacteriën en virussen.

In de lederhuid liggen zintuigcellen, zweetklieren, talgklieren, haarzakjes en bloedvaatjes die de huid voeden en regelen.

De onderhuidse laag bestaat uit vetweefsel dat dient als energievoorraad en isolatie tegen kou.

Talg houdt de huid soepel en voorkomt dat de huid uitdroogt of gaat barsten.

Zweetklieren produceren zweet dat verdampt en zo helpt om het lichaam af te koelen.

Bij warmte verwijden bloedvaten en produceer je zweet; bij kou vernauwen ze om warmte vast te houden.

Zintuigcellen nemen prikkels waar zoals druk, pijn, kou en warmte.

Eelt is een verdikte laag dode huidcellen die ontstaat door wrijving en de huid beschermt.

Een wond is een beschadiging van de huid waardoor ziekteverwekkers kunnen binnendringen.

Bij een wond vormen bloedplaatjes een korstje en nieuwe cellen groeien om de huid te sluiten.

Zonnebrand is een ontsteking van de huid die ontstaat door te veel uv-straling van de zon.

Pigment in de huid absorbeert uv-straling en voorkomt schade aan cellen in de opperhuid.

Te veel uv-straling kan huidverbranding veroorzaken en op lange termijn het risico op huidkanker verhogen.

Acne ontstaat door verstopte talgklieren waarin bacteriën groeien, vaak tijdens de puberteit door hormonale veranderingen.

Kippenvel ontstaat doordat spiertjes aan de haren samentrekken om warmte vast te houden of bij schrik.

De huid vormt de eerste verdedigingslinie tegen ziekteverwekkers door een fysieke barrière te vormen.

Een schone huid voorkomt ophoping van bacteriën, verstopping van poriën en infecties.

De huid verliest tijdelijk haar beschermende functie, waardoor vochtverlies en infecties kunnen optreden.

Je bent ziek wanneer je lichaam niet goed functioneert door een infectie, een storing of een aandoening.

Een ziekteverwekker is een micro-organisme dat ziekte veroorzaakt, zoals bacteriën, virussen, schimmels of parasieten.

Bacteriën zijn levende cellen die zich zelfstandig kunnen delen, virussen bestaan uit erfelijk materiaal en kunnen zich alleen in cellen vermenigvuldigen.

Bij een infectie dringen ziekteverwekkers het lichaam binnen en vermenigvuldigen zich, waardoor je afweersysteem reageert.

Een ontsteking is de reactie van het lichaam op een infectie of beschadiging, vaak met roodheid, warmte, pijn en zwelling.

De huid en slijmvliezen vormen de eerste barrière tegen ziekteverwekkers.

Het immuunsysteem is het geheel van cellen en stoffen dat het lichaam beschermt tegen ziekteverwekkers.

Witte bloedcellen herkennen ziekteverwekkers en maken ze onschadelijk door ze op te eten of antistoffen te maken.

Een antistof is een eiwit dat zich bindt aan een ziekteverwekker en helpt deze te vernietigen.

Antigenen zijn herkenningseiwitten op ziekteverwekkers waaraan antistoffen zich kunnen binden.

Immuniteit betekent dat je lichaam een ziekteverwekker herkent en snel kan reageren om ziekte te voorkomen.

Bij natuurlijke immuniteit krijg je afweer door een infectie, bij kunstmatige door een vaccinatie.

Vaccinatie is het toedienen van verzwakte of dode ziekteverwekkers zodat het lichaam antistoffen aanmaakt zonder ziek te worden.

Een pandemie is een besmettelijke ziekte die zich wereldwijd verspreidt onder mensen.

Besmetting is het overbrengen van ziekteverwekkers van de ene persoon op de andere via contact, lucht of voedsel.

Antibiotica zijn medicijnen die bacteriën doden of hun groei remmen, maar niet werken tegen virussen.

Antibioticaresistentie ontstaat als bacteriën ongevoelig worden voor antibiotica, waardoor infecties moeilijker te behandelen zijn.

Bij een auto-immuunziekte valt het immuunsysteem per ongeluk eigen lichaamscellen aan in plaats van ziekteverwekkers.

Een allergische reactie is een overdreven reactie van het immuunsysteem op onschadelijke stoffen zoals pollen of noten.

Goede hygiëne voorkomt dat ziekteverwekkers zich verspreiden en vermindert de kans op infecties.

Een bloedtransfusie is het toedienen van bloed of bloedonderdelen van een donor aan een ontvanger.

Een bloedtransfusie is nodig bij groot bloedverlies, bepaalde ziekten of wanneer het beenmerg onvoldoende bloedcellen aanmaakt.

Bloed bestaat uit plasma, rode bloedcellen, witte bloedcellen en bloedplaatjes.

Rode bloedcellen vervoeren zuurstof dankzij het eiwit hemoglobine.

Bloedplasma is de vloeistof waarin voedingsstoffen, hormonen en afvalstoffen zijn opgelost.

Bloedplaatjes helpen bij de bloedstolling en zorgen dat een wond snel dichtgaat.

Bloedgroepen worden bepaald door bepaalde eiwitten op de rode bloedcellen, zoals de typen A, B, AB en O.

De rhesusfactor is een extra eiwit op rode bloedcellen; mensen kunnen rhesus-positief of rhesus-negatief zijn.

Bij een verkeerde combinatie kunnen rode bloedcellen aan elkaar klonteren, wat gevaarlijk kan zijn.

Dan herkent het afweersysteem het donorbloed als lichaamsvreemd, waardoor een afweerreactie optreedt.

Compatibel bloed betekent dat het bloed van donor en ontvanger goed bij elkaar past zonder afweerreactie.

Gezonde volwassenen tussen 18 en 65 jaar die aan bepaalde voorwaarden voldoen kunnen bloed doneren.

Bij bloeddonatie wordt ongeveer een halve liter bloed afgenomen, die later wordt getest en opgeslagen voor gebruik.

Het bloed wordt gecontroleerd op ziekten, gescheiden in onderdelen en bewaard totdat het nodig is.

Volbloed bevat alle bloedbestanddelen, terwijl plasma alleen de vloeibare component is zonder cellen.

Bij plasmadonatie wordt alleen plasma afgenomen; de bloedcellen worden teruggegeven aan de donor.

Bloedcellen blijven maar enkele weken goed; daarom is er voortdurend nieuw donorbloed nodig.

Dat is een transfusie met je eigen bloed dat vooraf is afgenomen en bewaard voor een operatie.

De risico’s zijn klein, maar kunnen bestaan uit infecties of afweerreacties als het bloed niet goed past.

Bloeddonatie redt levens van mensen die bloed nodig hebben bij operaties, ongevallen of ernstige ziektes.