Gezond eten betekent dat je alle voedingsstoffen in de juiste hoeveelheden binnenkrijgt die je lichaam nodig heeft om goed te functioneren.

De zes voedingsstoffen zijn koolhydraten, vetten, eiwitten, water, mineralen en vitamines.

Koolhydraten leveren energie die je lichaam gebruikt voor beweging, groei en het op peil houden van je lichaamstemperatuur.

Vetten dienen als energiereserve, beschermen organen en helpen bij de opname van bepaalde vitamines.

Eiwitten zijn bouwstoffen voor cellen, spieren en weefsels en nodig voor groei en herstel van het lichaam.

Water is belangrijk voor het vervoer van stoffen, het regelen van de temperatuur en het oplossen van voedingsstoffen.

Mineralen zoals calcium, ijzer en jodium zijn nodig voor de opbouw van botten, het zuurstoftransport en de werking van hormonen.

Vitamines zorgen ervoor dat de stofwisseling goed verloopt en dat het lichaam goed kan groeien en zich kan beschermen tegen ziekten.

De Schijf van Vijf geeft aan dat je gevarieerd moet eten: veel groente, fruit, volkorenproducten, minder vlees en voldoende water.

Je kunt tekorten krijgen die leiden tot groeiachterstand, vermoeidheid of een verminderde weerstand.

Als je meer energie binnenkrijgt dan je verbruikt, slaat het lichaam de overtollige energie op als vet, wat kan leiden tot overgewicht.

Een eetstoornis is een ongezonde manier van omgaan met eten, zoals anorexia of boulimia, waarbij iemand te weinig of juist te veel eet.

Voedingsvezels zijn onverteerbare koolhydraten uit planten die de darmen stimuleren en zorgen voor een gezonde spijsvertering.

Een gevarieerd eetpatroon betekent dat je verschillende soorten voedsel eet zodat je alle voedingsstoffen binnenkrijgt.

Ontbijten zorgt dat je lichaam na de nacht weer energie krijgt en je beter kunt concentreren op school of werk.

De energiebalans is het evenwicht tussen de energie die je binnenkrijgt met voedsel en de energie die je verbruikt.

De voedingswaarde geeft aan hoeveel energie en voedingsstoffen in een product zitten, zodat je kunt kiezen voor gezonde voeding.

Lege calorieën leveren wel energie maar nauwelijks voedingsstoffen, bijvoorbeeld uit frisdrank of snoep.

Door etiketten te lezen zie je hoeveel suiker, vet en zout in een product zit en kun je gezondere keuzes maken.

Langdurig ongezond eten kan leiden tot overgewicht, hart- en vaatziekten en een tekort aan belangrijke voedingsstoffen.

Energie is de kracht die nodig is voor alle levensprocessen, zoals bewegen, groeien en op temperatuur blijven.

Je lichaam haalt energie uit de verbranding van voedingsstoffen zoals koolhydraten, vetten en eiwitten.

Verbranding is het proces waarbij glucose met zuurstof wordt omgezet in energie, koolstofdioxide en water.

Verbranding vindt plaats in de mitochondriën van de cellen, de energiefabrieken van het lichaam.

Energie is nodig voor alle lichaamsfuncties zoals ademhaling, spijsvertering, beweging en het regelen van je lichaamstemperatuur.

Bij energie-opname krijg je energie binnen via voedsel, bij energieverbruik gebruik je die energie voor lichaamsprocessen en activiteiten.

Het lichaam slaat de overtollige energie op als vet, wat kan leiden tot overgewicht.

Dan verbrandt het lichaam vetreserves om energie vrij te maken, waardoor je kunt afvallen.

Dat is de hoeveelheid energie die je lichaam gebruikt voor basisfuncties zoals ademhaling en bloedsomloop, ook wel de ruststofwisseling genoemd.

De energiebehoefte hangt af van leeftijd, geslacht, lichaamsgrootte en de mate van lichamelijke activiteit.

Energie wordt uitgedrukt in kilojoules (kJ) of kilocalorieën (kcal).

De energiebalans is het evenwicht tussen energie-inname en energieverbruik; bij een goede balans blijft je gewicht gelijk.

Koolhydraten leveren snel energie, vetten leveren meer energie per gram maar worden langzamer verbrand.

Sporters verbruiken meer energie door intensieve spieractiviteit en moeten hun energievoorraad aanvullen.

Glucose is de belangrijkste brandstof voor cellen en wordt bij verbranding gebruikt om energie te maken.

Overtollige glucose wordt omgezet in glycogeen en opgeslagen in lever en spieren of als vet in het lichaam.

Zuurstof is nodig om glucose volledig te verbranden en energie vrij te maken in de cellen.

Bij verbranding komt niet alleen energie vrij voor beweging, maar ook warmte die helpt om de lichaamstemperatuur constant te houden.

Aerobe verbranding gebruikt zuurstof, terwijl bij anaerobe verbranding (bij gebrek aan zuurstof) melkzuur ontstaat.

Langdurig tekort aan energie kan leiden tot spierafbraak, vermoeidheid en een verminderde weerstand.

Bouwstoffen zijn voedingsstoffen die nodig zijn voor de groei, het herstel en de opbouw van cellen en weefsels in het lichaam.

Eiwitten, mineralen, vetten en water zijn belangrijke bouwstoffen voor het lichaam.

Eiwitten worden gebruikt om nieuwe cellen te maken en beschadigd weefsel te herstellen.

Calcium is nodig voor de opbouw en stevigheid van botten en tanden en voor het goed functioneren van spieren en zenuwen.

Ijzer is een onderdeel van hemoglobine in rode bloedcellen en helpt bij het transport van zuurstof door het lichaam.

Water is een belangrijk onderdeel van cellen en zorgt voor transport van stoffen en temperatuurregeling.

Beschermende stoffen, zoals vitamines en mineralen, helpen ziekten te voorkomen en houden het lichaam gezond.

Vitamine A is belangrijk voor de groei, een gezonde huid en goed zicht bij weinig licht.

Vitamine C helpt bij de vorming van bindweefsel en verhoogt de weerstand tegen ziekten.

Vitamine D helpt bij de opname van calcium in de darmen en versterkt zo de botten.

Een tekort aan vitamines kan leiden tot ziektes zoals nachtblindheid of scheurbuik.

Het immuunsysteem is het verdedigingssysteem van het lichaam dat ziekteverwekkers herkent en vernietigt.

Het lichaam maakt antistoffen aan die bacteriën en virussen onschadelijk maken.

Een vaccinatie is een inenting met verzwakte ziekteverwekkers waardoor je immuunsysteem antistoffen leert maken.

Bij een allergie reageert het immuunsysteem te heftig op onschadelijke stoffen zoals pollen of huisstofmijt.

Een tekortziekte ontstaat wanneer je te weinig van een bepaalde voedingsstof binnenkrijgt.

Antioxidanten zijn stoffen, vaak vitamines, die schadelijke stoffen in je cellen neutraliseren.

Bacteriële infecties worden veroorzaakt door bacteriën en kunnen met antibiotica worden bestreden, virale niet.

Een goede weerstand zorgt dat je lichaam ziekteverwekkers snel herkent en onschadelijk maakt.

Gezond eten, genoeg slapen, bewegen en voldoende vitamines en mineralen zorgen voor een sterk lichaam en een goed werkend immuunsysteem.

Vertering is het proces waarbij grote voedingsstoffen worden afgebroken tot kleine deeltjes die het bloed kan opnemen.

Omdat veel voedingsstoffen te groot zijn om direct door de darmwand te worden opgenomen in het bloed.

Het verteringsstelsel bestaat uit mond, slokdarm, maag, twaalfvingerige darm, dunne darm, dikke darm en endeldarm.

In de mond wordt voedsel gekauwd en vermengd met speeksel, dat enzymen bevat die zetmeel afbreken.

Speeksel maakt voedsel glad en bevat amylase, een enzym dat zetmeel afbreekt tot suikers.

De slokdarm vervoert voedsel door middel van peristaltische bewegingen naar de maag.

In de maag wordt het voedsel gekneed en vermengd met maagsap dat eiwitten begint af te breken.

Maagsap bevat zoutzuur dat bacteriën doodt en enzymen die eiwitten afbreken.

In de twaalfvingerige darm komen alvleessap en gal bij het voedsel om vetten, eiwitten en koolhydraten verder af te breken.

Gal verdeelt vet in kleine druppeltjes zodat enzymen het beter kunnen verteren, een proces dat emulgeren heet.

Gal wordt gemaakt in de lever en opgeslagen in de galblaas.

Alvleessap bevat enzymen die vetten, eiwitten en koolhydraten verder afbreken tot kleine moleculen.

In de dunne darm worden voedingsstoffen door de darmwand opgenomen in het bloed.

Darmvlokken vergroten het oppervlak van de dunne darm zodat voedingsstoffen beter worden opgenomen.

In de dikke darm wordt water uit de onverteerde resten opgenomen, waardoor ontlasting ontstaat.

De endeldarm slaat de ontlasting tijdelijk op voordat deze wordt uitgescheiden.

Enzymen zijn eiwitten die chemische reacties versnellen, zoals het afbreken van voedingsstoffen tijdens de vertering.

Bij mechanische vertering wordt voedsel klein gemaakt door kauwen, bij chemische vertering breken enzymen de stoffen af.

De lever maakt gal, breekt giftige stoffen af en slaat voedingsstoffen zoals glucose op.

Een goede vertering zorgt ervoor dat alle voedingsstoffen worden opgenomen die nodig zijn voor energie, groei en herstel.

Een voedselinfectie ontstaat wanneer je te veel ziekmakende bacteriën binnenkrijgt via eten.

Een voedselvergiftiging ontstaat wanneer bacteriën of schimmels giftige stoffen maken en je deze toxinen binnenkrijgt.

Parasieten leven in of op een organisme en kunnen in rauw vlees zitten, waardoor ze bij mensen ziektes veroorzaken.

Zware metalen, dioxines en pcb’s kunnen zich ophopen in je lichaam en op lange termijn schade veroorzaken.

Ze komen via lucht, bodem en water in planten en dieren terecht en zo uiteindelijk in je eten.

Deze stoffen hopen zich op in vetweefsel en kunnen bij langdurige blootstelling onder andere kanker veroorzaken.

Dat zijn overgebleven stoffen van middelen waarmee groente, fruit of veevoer is bespoten.

Dieren krijgen medicijnen op de boerderij en via hun voer kunnen deze resten in vlees terechtkomen.

De productieketen is de hele weg die voedsel aflegt van boerderij tot bord, waarbij in elke stap iets mis kan gaan.

De dosis is de hoeveelheid van een stof die je binnenkrijgt per kilogram lichaamsgewicht.

Veel stoffen zijn pas schadelijk als je er te veel van binnenkrijgt, dus de hoeveelheid bepaalt het effect.

Het toont het verband tussen de hoeveelheid van een stof en het schadelijke effect op organismen.

Dat is de hoogste dosis waarbij langdurige blootstelling geen schade veroorzaakt.

De ADI wordt afgeleid van het no-effect-level en gedeeld door 100 voor extra veiligheid.

Omdat mensen onderling verschillen in gevoeligheid en dierproeven niet exact overeenkomen met mensen.

De LD50 is de dosis waarbij 50% van de testorganismen sterft en geeft aan hoe giftig een stof is.

Hoe lager de LD50, hoe minder hoeveelheid nodig is om ernstige schade of sterfte te veroorzaken.

Het risico is het gevaar van een stof vermenigvuldigd met de mate waarin je eraan wordt blootgesteld.

Ze focussen meer op schadelijke stoffen dan op echte gevaren zoals een ongezond dieet of voedselinfecties.

Een ongezond dieet, voedselinfecties en gifstoffen die ontstaan bij bereiding zijn de belangrijkste risico’s.