Gedrag is alles wat een mens of een dier doet, zoals bewegen, reageren of iets uitvoeren.

Een prikkel is een verandering waarop mensen of dieren kunnen reageren.

Er bestaan uitwendige prikkels die van buiten komen en inwendige prikkels die vanuit het lichaam komen.

Gedrag ontstaat als dieren of mensen reageren op prikkels uit hun omgeving of uit hun lichaam.

Omdat niet elke prikkel sterk genoeg is of omdat het dier de prikkel wel waarneemt maar er niets mee doet.

Een sleutelprikkel is een prikkel die altijd hetzelfde gedrag oproept.

De sleutelprikkel voor sperren verandert naarmate het kuiken ouder wordt en gevoeliger wordt voor andere signalen.

De rode buik van een ander mannetje roept automatisch dreiggedrag op.

De stippen lijken op ogen en vormen een sleutelprikkel voor glimlachen.

De drempelwaarde is de grens waarop prikkels sterk genoeg zijn om gedrag te veroorzaken.

Als meerdere prikkels tegelijk binnenkomen, kunnen ze samen sterk genoeg worden om gedrag te veroorzaken.

Motivatie is de bereidheid om te reageren en ontstaat door inwendige en uitwendige prikkels.

Omdat de optelsom van prikkels de motivatie verhoogt tot boven de drempelwaarde.

Een etholoog bestudeert het gedrag van dieren en onderzoekt hoe gedrag ontstaat.

Een handeling is een kleine, duidelijke stap binnen een grotere gedragsreeks.

Een ethogram is een lijst van handelingen met een omschrijving en een afkorting.

Een protocol is een overzicht waarin wordt bijgehouden hoe vaak en in welke volgorde handelingen voorkomen.

Je observeert het dier, maakt een ethogram en noteert de handelingen in een protocol.

Omdat je alleen met duidelijke omschrijvingen gedrag goed kunt vergelijken en onderzoeken.

Je kunt de resultaten presenteren in een diagram, zoals een staafdiagram.

Leren is het ontwikkelen van nieuw gedrag door ervaring, oefening of nadoen.

Jonge dieren oefenen tijdens het spelen belangrijke vaardigheden zoals aanvallen, vluchten en samenwerken.

Ze kijken gedrag af van hun ouders en doen dat vervolgens na, zoals jagen of drinken.

Mensen leren door gedrag van anderen na te doen, zoals schrijven of bewegen.

Bij oefenen herhaal je gedrag totdat je er beter in wordt, zoals fietsen of schrijven.

Een beloning zorgt ervoor dat succesvol gedrag eerder wordt herhaald.

Leren door inzicht betekent dat je een probleem oplost door na te denken en die oplossing later opnieuw kunt gebruiken.

Makaken bedachten zelf dat ze zoete aardappelen kunnen wassen, zonder het af te kijken.

Inprenting is leren in een korte gevoelige periode vlak na de geboorte, zoals het volgen van een ouder.

Hierdoor herkennen ze hun ouders en leren ze voedsel zoeken en gevaar vermijden.

Mensen leren hun moedertaal onder andere door inprenting.

Gewenning is leren om niet meer te reageren op prikkels die geen nut hebben.

Een puppy reageert eerst op alles, maar leert later alleen te reageren op belangrijke prikkels.

Je beloont gewenst gedrag en bestraft ongewenst gedrag zodat het dier leert wat de bedoeling is.

De motivatie om een beloning te krijgen is dan groter waardoor het sneller leert.

Aangeboren gedrag is gedrag dat een dier of mens vanaf de geboorte heeft, zoals reflexen.

De reflex zorgt ervoor dat ze meteen kunnen drinken en dus beter kunnen overleven.

Reflexen zoals de pupilreflex of het wegduiken bij gevaar blijven altijd actief.

Reflexen zorgen voor snelle, automatische reacties die het lichaam beschermen.

Een kat draait in de lucht zodat zij op haar poten terechtkomt en minder kans heeft op verwondingen.

Lichaamstaal is non-verbaal gedrag waarbij je zonder woorden laat zien hoe je je voelt.

De stand van de wenkbrauwen en de mond laat veel emoties zien.

Verbaal gedrag gebruik je met woorden, terwijl non-verbaal gedrag zonder spreken gebeurt.

Honden laten met hun kop, oren en staart zien hoe ze zich voelen.

Een hoge staart betekent dat de hond zich dominant en zeker voelt.

Een bange hond houdt zijn staart tussen de poten en maakt zich klein.

Een signaal is een boodschap die dieren aan soortgenoten doorgeven met houding, geur, kleur of geluid.

Het achterwerk van het vrouwtje is rood en gezwollen, wat een duidelijk signaal is.

Ze tonen hun tanden als dreiging.

Een hoge rug en dikke staart betekenen dat een kat wil dat de ander weggaat.

Een sleutelprikkel is een signaal dat altijd hetzelfde gedrag oproept.

De alarmroep is een sleutelprikkel voor de anderen om weg te vliegen.

Het ronde hoofd, de grote ogen en het kleine neusje wekken verzorggedrag op.

Jonge dieren hebben kenmerken die als sleutelprikkels werken voor verzorggedrag.

Ze overdrijven kenmerken van jonge dieren zodat knuffels extra aantrekkelijk worden.

Omdat lichaamstaal snel laat zien hoe iemand zich voelt of wat iemand bedoelt.

Ze begrijpen de signalen en passen hun gedrag daarop aan.

Lichaamstaal kan angst, dominantie, dreiging of bereidheid tot samenwerking aangeven.

In het paarseizoen miauwen ze om katers te lokken.

Ze vallen sterker op en roepen een krachtige reactie op.

Dieren leven in groepen omdat samenwerken de overlevingskans groter maakt.

In een dichte zwerm is het moeilijker voor een roofvogel om één vogel te pakken.

Bij een taakverdeling heeft ieder dier een eigen taak die het groepssucces vergroot.

Ze omsingelen de prooi waarbij elke wolf precies weet wat hij moet doen.

Omdat meerdere dieren samen een prooi beter kunnen insluiten en vangen.

Ze wonen in één burcht met gangen en kamers die ze samen bouwen.

Werkers graven en verzamelen voedsel, grote dieren verdedigen en alleen de koningin krijgt jongen.

Het vergroot de veiligheid en helpt bij het vinden van voedsel en het verzorgen van jongen.

Net als bij dieren werkt het goed als taken duidelijk verdeeld zijn en iedereen zich aan de regels houdt.

Een leider is het dier dat de hoogste rang heeft en bepaalt wat er gebeurt.

Het sterkste mannetje en het sterkste vrouwtje zijn samen de leiders.

Dominant gedrag laat zien dat een dier de baas is over andere dieren in de groep.

Onderdanige dieren tonen dat zij niet de baas zijn en luisteren naar de dominante dieren.

Een rangorde is de volgorde van dominante tot onderdanige dieren in een groep.

Omdat dieren weten wie de baas is en daardoor minder hoeven te vechten.

Een dominante hond houdt zijn staart hoog, een onderdanige hond gaat liggen of maakt zich klein.

De pikorde is de rangorde waarbij de dominante hen alle anderen mag pikken.

Omdat zij de dominante hen is en bepaalt wie waar mag zitten en eten.

Ze gebruiken opvallende signalen zoals kleuren, geuren, bewegingen of geluiden om een partner te lokken.

Een cadeautje laat zien dat het dier goed voedsel kan vinden en geschikt is als partner.

Een territorium is een gebied dat een dier gebruikt om voedsel te zoeken, te leven en jongen groot te brengen.

Merels gebruiken een territorium om voedsel te vinden, een nest te bouwen en hun jongen veilig groot te brengen.

Hij zingt luid op een hoog punt om andere mannetjes weg te houden en om een vrouwtje te lokken.

Door de langere dagen maken hormonen hem actief, waardoor hij gaat zingen en zijn territorium verdedigt.

Ze zorgen dat dieren niet steeds hoeven te vechten, waardoor meer tijd overblijft voor voedsel en jongen.

Ze verlaten het territorium om voedsel te zoeken op plekken waar meerdere merels samenkomen.

Omdat ze in elkaars territorium komen en moeten concurreren om voedsel.

Dat is het gebied op het land waar het paar het nest maakt en de eieren uitbroeden.

Dat is het gebied op het wad waar de ouders voedsel zoeken voor zichzelf en de jongen.

Bij hokkers liggen nest- en voedselterritorium naast elkaar, waardoor ouders minder tijd kwijt zijn aan reizen.

Territoriumgedrag is al het gedrag dat hoort bij het uitzetten en verdedigen van een territorium.

Een inwendige prikkel: hormonen die actief worden in het voorjaar.

Het zien van een rood borstje is genoeg om agressief gedrag op te wekken.

Het dier valt de indringer aan om zijn gebied te verdedigen.

Buiten zijn territorium voelt hij zich minder zeker en kiest hij eerder voor vluchten dan aanvallen.

Bij dreiggedrag twijfelt een dier tussen aanvallen en vluchten en probeert te laten zien dat hij sterk is.

Overspronggedrag is gedrag dat niet past bij de situatie omdat het dier twijfelt tussen twee handelingen.

Omgericht gedrag ontstaat als het dier zijn agressie richt op iets anders dan de indringer.

Als iemand boos zijn zusje afsnauwt nadat hij zelf op zijn kop kreeg, richt hij zijn boosheid om.

Op de grens zijn dieren tegelijk bang en agressief, waardoor verschillende gedragingen kunnen ontstaan.