Vang de liniaal
Een vallende liniaal vangen is makkelijk. Lukt het even goed terwijl je hardop terugtelt?
Van voorspelling naar verklaring
Jouw zes vangafstanden
Vul hele centimeters in. Gebruik 31 voor een misser. A is zonder bijtaak en B is met terugtellen.
01 · Voorspel
Wat verwacht jij?
Je gaat dezelfde liniaal vangen in twee situaties. Wat gebeurt er volgens jou met de vangafstand als je ondertussen hardop terugtelt in stappen van drie?
02 · Probeer
Doe het proefje
Nodig · Een liniaal van 30 cm, papier, pen en iemand die de liniaal loslaat. Als je alleen bent, onderzoek je de gemarkeerde voorbeeldmetingen.
- Laat de ander de liniaal verticaal tussen je duim en wijsvinger houden. Houd je vingers iets uit elkaar, zonder de liniaal aan te raken. De nulstreep staat op gelijke hoogte met de bovenrand van je duim. Oefen één keer per situatie.
- Doe drie metingen zonder bijtaak (A) en drie terwijl je hardop vanaf 50 terugtelt in stappen van 3 (B). Gebruik de volgorde A–B–B–A–A–B. Laat telkens onverwacht los na ongeveer 1 tot 4 seconden. Gebruik dezelfde hand, blijf in dezelfde houding en laat steeds dezelfde persoon de liniaal loslaten.
- Lees de vangafstand af bij de bovenrand van je duim. Vul 31 in als code voor een misser. Schrijf elke afstand bij de juiste reeks (A of B). Sorteer de drie uitkomsten per reeks en vergelijk de middelste waarden. Staat 31 in het midden, dan kun je voor die reeks geen vangafstand noemen.
03 · Verklaar
Zo zit het
De liniaal valt verder als er meer tijd zit tussen het loslaten en vangen. Je zenuwstelsel verwerkt wat je ziet en stuurt spieren aan. Hardop terugtellen vraagt tegelijk aandacht en werkgeheugen. Verdovende middelen zoals alcohol kunnen ook het reactievermogen beïnvloeden, maar via andere processen. Met deze opstelling onderzoek je wat er met de vangafstand gebeurt als je tegelijk moet terugtellen.
Denkvraag · Een andere groep doet eerst alle A-metingen en daarna alle B-metingen. Hoe kan oefenen hun conclusie beïnvloeden?
04 · Check
Kun je het toepassen?
- Bij vrije val groeit afstand niet recht evenredig met tijd.
- Gesorteerd is de reeks 9, 12, 28. Neem de middelste.
- Je verandert of iemand wel of niet terugtelt. Dat is de onafhankelijke variabele.
Voor de docent
Van kijken naar begrijpen
Voorbereiding en aanpak
Laat leerlingen eerst afspreken hoe ze de liniaal vasthouden, loslaten en aflezen. Bespreek waarom een misser in de rangorde na 30 cm komt. Laat ze bij veel missers oefenen met de voorbeeldgegevens. Laat leerlingen geen genotmiddelen gebruiken voor een meting.
Denkvraag bespreken
Door oefenen kunnen leerlingen later sneller vangen. Daardoor kan B beter lijken dan zonder oefeneffect. Afwisselen helpt. Laat de helft van de klas met B beginnen voor een betere vergelijking tussen duo’s.