Waarvoor krijgen planten bloemen?
Bloemen zijn essentieel voor de voortplanting van planten. Ze bestaan uit verschillende delen:
- Bloembodem: Houdt de andere onderdelen vast.
- Kelkbladeren: Beschermen de bloem in de knop tegen kou en beschadiging.
- Kroonbladeren: Gekleurd en aantrekkelijk voor insecten.
- Meeldraden: Produceren stuifmeelkorrels (mannelijke voortplantingscellen).
- Stamper: Bevat eicellen (vrouwelijke voortplantingscellen) in het vruchtbeginsel.
De meeldraden en stamper zijn de voortplantingsorganen. Wanneer een stuifmeelkorrel een eicel bereikt, vormen ze samen een zaadje dat kan uitgroeien tot een nieuwe plant. Deze samenwerking van mannelijke en vrouwelijke cellen lijkt op de voortplanting bij mensen.
Hoe komt stuifmeel op de stamper?
Bestuiving is het overbrengen van stuifmeel van de meeldraden naar de stamper. Dit kan op verschillende manieren gebeuren:
- Insectenbloemen: Insecten zoals bijen eten nectar en nemen daarbij stuifmeel mee. Dat blijft aan de kleverige stempel van een andere bloem plakken.
- Windbloemen: Kleine, onopvallende bloemen zonder geur. Hun meeldraden en stampers steken uit zodat de wind het stuifmeel kan verspreiden.
Er zijn twee soorten bestuiving:
- Kruisbestuiving: Stuifmeel komt op bloemen van een andere plant van dezelfde soort.
- Zelfbestuiving: Stuifmeel komt op bloemen van dezelfde plant terecht.
Hoe ontstaan zaden?
Na bestuiving groeit een stuifmeelbuis uit de stuifmeelkorrel door de stijl naar het vruchtbeginsel. Daar versmelt de celkern van de stuifmeelkorrel met die van een eicel. Dit heet bevruchting.
Na bevruchting:
- verschrompelen de kroon- en kelkbladeren,
- groeit het vruchtbeginsel uit tot een vrucht,
- en ontwikkelen de zaadbeginsels zich tot zaden.
De zaden bevinden zich in de vrucht, zoals tomatenpitjes of appelzaadjes.
Hoe krijgt een kiem voedingsstoffen?
Bij ontkieming ontvangt de kiem voedingsstoffen via de navelstreng, die het zaadbeginsel verbindt met het vruchtbeginsel. Het reservevoedsel in de zaadlobben voedt de kiem in de eerste groeifase.
Zodra de kiemwortel water en mineralen opneemt, kan de kiemplant zelf glucose maken via fotosynthese in de groene blaadjes. Naarmate de plant groeit, worden de zaadlobben kleiner en vallen ze af.
Hoe worden zaden verspreid?
Zaadverspreiding voorkomt dat zaden te dicht bij de moederplant groeien en zorgt dat ze voldoende water, licht en ruimte krijgen. Dit gebeurt op drie manieren:
- Wind: Lichte zaden, zoals die van de paardenbloem, worden door de wind meegenomen.
- Dieren: Stekelige vruchten blijven aan vacht hangen of worden gegeten; de zaden worden verderop uitgepoept.
- De plant zelf: Sommige vruchten knappen open bij uitdroging of aanraking en schieten de zaden weg.
Woordenlijst
- Bevruchting: Het samensmelten van een mannelijke geslachtscel met een eicel. Bij een bloemplant gebeurt dit in een zaadbeginsel.
- Bestuiving: Het terechtkomen van stuifmeel uit een helmknop op een stempel van dezelfde plantensoort. Daarna kan een stuifmeelbuis gaan groeien.
- Bloembodem: De verbrede top van een bloemsteel waaraan de andere bloemdelen vastzitten, zoals kelkbladeren en meeldraden.
- Eenjarige planten: Planten die binnen één groeiseizoen ontkiemen, groeien, zaden maken en afsterven.
- Helmknop: Het deel bovenaan een meeldraad met de helmhokjes. Wanneer de helmknop opengaat, kan rijp stuifmeel vrijkomen.
- Helmdraad: Het dunne steeltje van een meeldraad. Het houdt de helmknop op zijn plaats in de bloem.
- Houtachtige planten: Planten waarvan de stengels veel hout bevatten en daardoor stevig blijven. Bomen en struiken zijn voorbeelden.
- Insectenbloemen: Bloemen die voor bestuiving afhankelijk zijn van bezoekende insecten. Vaak lokken ze die met kleur, geur of nectar en blijft hun stuifmeel goed aan insecten kleven.
- Kelkbladeren: De meestal groene blaadjes aan de buitenkant van een bloem. Samen vormen ze de beschermende bloemkelk.
- Kroonbladeren: Bloembladeren die samen de bloemkroon vormen. Ze zijn vaak gekleurd en kunnen helpen insecten naar de bloem te lokken.
- Kruisbestuiving: Bestuiving tussen twee verschillende planten van dezelfde soort. Het stuifmeel komt van de ene plant op een stempel van de andere terecht.
- Levenscyclus: De stappen die zich bij opeenvolgende generaties herhalen. Bij een zaadplant gaat het bijvoorbeeld van zaad via een volwassen plant naar nieuwe zaden.
- Meeldraden: De mannelijke voortplantingsorganen van een bloem. Elke meeldraad bestaat uit een helmdraad en een helmknop waarin stuifmeel wordt gevormd.
- Meerjarige planten: Planten die langer dan twee jaar leven. Veel soorten kunnen tijdens hun leven meerdere keren bloeien en zaden vormen.
- Nectar: Suikerrijk vocht dat veel bloemen produceren. Het dient als voedsel voor bezoekers zoals bijen, die onderweg stuifmeel kunnen meenemen.
- Nectarkliertjes: Kleine kliertjes die nectar afgeven. In een bloem lokt deze zoete vloeistof bijvoorbeeld insecten.
- Stamper: Het vrouwelijke voortplantingsorgaan van een bloem. Hij bestaat meestal uit een stempel, stijl en vruchtbeginsel met zaadbeginsels.
- Stempel: Het deel van de stamper dat stuifmeel opvangt. Hier kan een passende stuifmeelkorrel gaan kiemen en een stuifmeelbuis vormen.
- Stuifmeelbuis: Een buis die uit een gekiemde stuifmeelkorrel groeit naar een zaadbeginsel. Via deze buis bereiken mannelijke geslachtscellen de eicel.
- Stuifmeelkorrels: Kleine korrels uit de helmknoppen die de mannelijke geslachtscellen bevatten of vormen. Op een geschikte stempel kan een korrel een stuifmeelbuis maken.
- Stijl: De verbinding tussen de stempel en het vruchtbeginsel. Stuifmeelbuizen kunnen hierdoor naar de zaadbeginsels groeien.
- Tweejarige planten: Planten die meestal in het eerste jaar groeien en een voedselvoorraad maken. In het tweede jaar bloeien ze, vormen ze zaden en sterven ze af.
- Vruchtbeginsel: Het onderste deel van de stamper waarin de zaadbeginsels liggen. Het kan later uitgroeien tot een vrucht.
- Voortplantingscellen: Cellen die bij geslachtelijke voortplanting kunnen samensmelten, zoals een eicel en een mannelijke geslachtscel.
- Windbloemen: Bloemen waarvan het stuifmeel door de wind wordt verspreid. Ze maken meestal veel licht stuifmeel en hebben vaak uitstekende helmknoppen en grote stempels.
- Zaadbeginsels: De structuren in het vruchtbeginsel waarin de eicellen ontstaan. Na bevruchting kunnen zaadbeginsels uitgroeien tot zaden.
- Zaadlobben: De eerste bladeren van de kiem. Bij bijvoorbeeld een boon bevatten ze reservevoedsel voor de eerste groei van het kiemplantje.
- Zaadverspreiding: Het terechtkomen van zaden op andere plaatsen, bijvoorbeeld met de wind, via dieren of doordat een vrucht openspringt.
- Zaden: Delen van een plant met een kiem en een beschermende zaadhuid. Bij geschikte omstandigheden kan uit een zaad een nieuwe plant groeien.
- Zelfbestuiving: Bestuiving waarbij het stuifmeel en de stempel van dezelfde plant afkomstig zijn. Het kan om dezelfde bloem of om twee bloemen aan één plant gaan.
Alles gelezen? Test jezelf met een paar vragen en kijk wat je al goed begrijpt over paragraaf 5.4!
Meer leren? Wikipedia – Bloemen.
Biologie in het nieuws
NU.nl – Avocadobloemen veranderen dagelijks geslacht om zelfbevruchting te voorkomen .
Phys.org – Plants may switch between reproductive strategies more easily than thought .